Изге Язма: I Елъязма
Author: Институт перевода Библии
Date: 2019-04-18T10:24:02.685761+00:00

Изге Язма

Изге Язма

1. I Елъязма
2. Сүзлек
3. Китапларның Тулы Һәм Кыскартылган Исемнәре
4. Исраилнен Унике Тармагы

5. Изге Язманың Татар Телендә Нәшер Ителгән Өлешләре

6. Географик Карталар

Кереш сүз

Хөрмәтле укучылар, сезнең игътибарга Изге Язманың хәзерге татар телендә беренче тапкыр нәшер ителгән тулы җыентыгын тәкъдим итәбез.

Изге Язма грек телендә «библиа» (китаплар) дип атала, чөнки ул 66 мөстәкыйль язмадан тора. Мәсихчеләр (христианнар) традициясендә Изге Язма төп ике зур өлешкә бүленә: Тәүрат, Зәбур, пәйгамбәрләрнең язмаларын, шигъри һәм гыйбрәтле сүзләр китапларын үз эченә алган беренче өлеш – Иске Гаһед (килешү), ә икенчесе Яңа Гаһед дип атала.

Иске Гаһедне тәшкил иткән 39 китап, күп кенә галимнәрнең фикеренчә, безнең эрага кадәр XV гасырда языла башлап, якынча бер мең ел дәвамында иҗат ителгән. Әлеге китаплар борынгы яһүд һәм өлешчә арамей телләрендә язылган. Иске Гаһед дини яктан гына түгел, ә бәлки мәдәни һәм тарихи яктан да гаять зур әһәмияткә ия булган, Аллаһы белән Исраил халкы арасындагы мөнәсәбәтләрне яктырта торган, яһүдиләр һәм мәсихчеләр өчен изге саналган борынгы китаплар тупланмасыннан гыйбарәт. Әлеге тупланманың беренче биш китабын – Тәүрат, икенче төрле «Муса пәйгамбәрнең биш китабы» дип тә йөртәләр, чөнки Үзе сайлап алган Исраил халкына Аллаһы Үзенең канун-кагыйдәләрен шушы пәйгамбәр аша иңдерә. Тәүратның беренче китабы («Яратылыш») Аллаһы Тәгаләнең боерыгы белән дөнья-галәмнең һәм андагы бар нәрсәнең, шул исәптән беренче кешеләрнең бар ителүе, барча халыкларның нәсел атасы Адәм белән нәсел анасы Һаваның, Аллаһы әмеренә буйсынмыйча, дөньяны гөнаһка кертүләре турындагы хикәяләрдән башлана. Тәүратның калган дүрт китабында исраилиләрнең дүрт йөз ел дәвамында Мисырда кичергән коллык газапларыннан котылулары, Аллаһы тарафыннан вәгъдә ителгән Кәнган җирләренә сәфәр кылулары һәм Муса пәйгамбәр аша Аллаһыдан бирелгән дин кагыйдәләре вә төп кануннар бәян ителә. Шуннан соңгы китапларда исраилиләрнең Кәнган җирен яулап алулары, аларның шундагы көнкүрешләре, Исраил патшалары алып барган сугышлар, аларның уңыш-казанышлары, җиңү-җиңелүләре турында сүз бара.

Иске Гаһед стиль-язылыш ноктасыннан төрле характердагы китапларны берләштерә. Исраил дәүләтенең юлбашчы-җитәкчеләре һәм пәйгамбәрләре, башка халыкларга бәйле вакыйгалар турында сөйләүче тарихи китаплар белән беррәттән тәнкыйди, үгет-нәсыйхәт яки киләчәккә фараз кылу рухында язылган пәйгамбәрлек китаплары да бар: аларда Исраил халкының Аллаһы юлыннан читкә тайпылуы тәнкыйтьләнә, Аллаһыга тугрылык саклау – бердәнбер дөрес юл икәнлеге раслана, алда көткән серле-шомлы вакыйгалар турында кинаяләп хәбәр ителә.

Иске Гаһедтә шулай ук Аллаһыны данлаучы мәдхияләр һәм җырлар, ялвару-догалар (Зәбур), тирән фәлсәфи уйланулар, тапкыр, хикмәтле сүзләр, үгет-нәсыйхәтләр дә («Әюб», «Сөләйман патшаның гыйбрәтле сүзләре», «Вәгазьче») урын алган.

Хәзерге ел исәбе белән, ягъни Гайсә Мәсих туган елдан санаганда, I гасырның икенче яртысында борынгы грек телендә (Рим империясе басып алган Исраилдә халыкара тел) иҗат ителгән Яңа Гаһед (Инҗил-шәриф) тупланмасы 27 китаптан тора. Анда кешелек дөньясы тарихында яңа дәверне башлап җибәргән Гайсә Мәсихнең тууы, Аның Мәсих буларак күрсәткән хезмәтләре, үлеме һәм үледән терелүе, күккә ашуы, Гайсә оештырган мәсихчеләр бердәмлегенең башлангыч чорында булып үткән вакыйгалар бәян ителә. Яңа Гаһед тупланмасының беренче дүрт китабы Гайсә Мәсихнең тормышына һәм Аның тәгълиматына багышланган. Әлеге китаплар Гайсәне үз күзләре белән күргән шәкерте Маттай, Гайсә шәкерте Петернең якын дусты Марк, Гайсә белән булган вакыйгаларның дөреслеген җентекләп тикшергән тарихчы Лүк, Гайсә белән бергә күп вакытлар уздырган һәм Аның якын дусты булган Яхъя тарафыннан иҗат ителгән. Лүк калдырган икенче язмада («Рәсүлләрнең эшләре») Гайсә Мәсих күккә ашканнан соңгы вакыйгалар – Аның шәкертләренә Изге Рухның иңүе, алар кылган могҗизалар, Гайсә турындагы куанычлы хәбәрнең мәҗүси халыклар арасында таралуы һәм Аңа иман китерүчеләрнең артканнан-артуы турында сүз бара. Яңа Гаһедтә шулай ук Паул һәм башка рәсүлләр язган хатлар да урын алган. Аларның эчтәлеген дини үгет-нәсыйхәтләр, чын мәсихчегә хас яшәү кагыйдәләре тәшкил итә. Бу үгет-нәсыйхәтләр вә кагыйдәләр бүгенге көндә дә үзенең тәрбияви әһәмиятен югалтмаган. Яңа Гаһеднең соңгы кисәгендә – «Ачылыш» китабында – Яхъя, образлы тел кулланып, Гайсәнең җиргә икенче тапкыр килүен, дөньяның хөкем ителүен һәм ахырда булачак вакыйгаларны тасвирлый.

Изге Язманың тулы җыентыгы бүгенге көндә биш йөзләп телгә, ә аның кайбер өлешләре якынча ике мең телгә тәрҗемә ителгән. Изге Язманы татар теленә тәрҗемә итү 1970 нче еллар уртасыда Изге Китапны тәрҗемә итү институты (ИПБ) тарафыннан башланды, һәм шушы эшнең нәтиҗәсе буларак 1986 нчы елда Инҗилнең беренче биш китабын тәшкил иткән «Яхшы хәбәр» дип исемләнгән китап басылып чыкты. 1990 нчы елларда әлеге эшкә тәрҗемәчеләрнең яңа төркеме җәлеп ителде. Татар телендәге әлеге китапны тәрҗемә итүдә һәм басмага әзерләүдә Изге Китапны тәрҗемә итү институтыннан тыш, «SIL» халыкара оешмасы, «Берләшкән Изге Китап җәмгыятьләре» (UBS), татар язучылары, Татарстан китап нәшрияты мөхәррирләре, галим филологлар, Татарстан фәннәр академиясе Тел, әдәбият һәм сәнгать институты (ИЯЛИ) хезмәткәрләре һәм Казан дәүләт университеты (КФУ) укытучылары катнашты.

Тәрҗемәчеләр, мөхәррирләр, шулай ук дин гыйлеме һәм борынгы яһүд, грек теле белгечләре текст белән эшләгәндә аның төп нөсхәгә мәгънәви яктан тәңгәл килүен һәм шул ук вакытта аңлаешлы булуын максат итеп куйдылар. Төп нөсхә дигәндә, халыкара танылган басмалар – яһүд телендәге Biblia Hebraica Stuttgartensia һәм грек телендәге Novum Testamentum Graece (Nestle-Aland) күздә тотыла. Татар текстында башка борынгы чыганакларга нигезләнеп эшләнгән урыннар да бар. Андый очракта, мөһим саналган урыннарда, шул турыда искәрмәләр китерелә.

Әлеге басмада очраган кеше исемнәре һәм урын-төбәк атамалары төп нөсхәдә (Иске Гаһедтә – борынгы яһүд телендә, Яңа Гаһедтә – борынгы грек телендә) яңгыраганча – тартык авазлар үзгәрешсез калып, сузык авазлар татарчага якынайтып алынды. Текстта татар теленә гарәп чыганакларыннан кергән һәм халыкта киң таралу тапкан Ибраһим, Ягъкуб, Йосыф кебек татар исемнәре дә очрый. Аллаһыга һәм Гайсәгә бәйләнешле алмашлыклар зур хәрефтән язылды.

Китап ахырында сүзлек (андагы сүзләр текстта кечкенә «с» хәрефе белән тамгаланды), географик карталар, шулай ук Изге Язманың татар телендә моңарчы нәшер ителгән аерым өлешләре турындагы мәгълүмат белән танышырга мөмкин.

Татар телендәге әлеге басма ИЯЛИ һәм КФУ галимнәре тарафыннан рецензияләнеп, Россия фәннәр академиясе Тел белеме институтының уңай бәясен алды һәм рәсми рәвештә расланды. Татарстан митрополиясе дә китапка югары бәя бирде.

Изге Язма җыентыгы, бөек әдәби-тарихи мирас булып кына калмыйча, Аллаһы Тәгалә барлыкка китергән һәммә нәрсәнең – бөтен дөньяның, кешелекнең серләрен ачып бирә, Аллаһының табигатен, Аның күп нәрсәгә карата мөнәсәбәтен күрсәтә. Шуңа күрә һәр кешенең, әлеге китапны укып, Аллаһы Тәгаләнең асылына төшенү, үз тормышына карата Аллаһының ихтыярын белү мөмкинлеге бар.

Изге Китапны тәрҗемә итү институты, әлеге басма белән эшләгән барлык кешеләргә үзенең олы рәхмәтен белдереп, Изге Язманың татар телендәге беренче тулы тәрҗемәсе укучыларда кызыксыну уятыр, һәм аларда илаһи тарих белән якынрак танышу теләге туар дигән өметтә кала.

Изге Китапны тәрҗемә итү институты

I Елъязма

Елъязма (беренче китап)

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25
- 26
- 27
- 28
- 29

1

Адәмнең нәсел шәҗәрәсе

11-3•Атабыз Адәмнең нәсел шәҗәрәсе[*]: Адәм, Шет, Энош, Кынан, Маһалалел, Еред, Ханох, Мәтушелах, Ләмех, Нух.

Нухның нәсел шәҗәрәсе

4Нухның угыллары: Шем, Хам, Яфет.

5Яфетның угыллары: Гомәр, Магог, Мадай, Яван, Түбәл, Мешех һәм Тирас. 6Гомәрнең угыллары: Ашкеназ, Рифат[*] һәм Түгәрмә. 7Яванның нәсел варислары: Элиша, Таршиш һәм киттиләр белән доданиләр[*].

8Хамның угыллары: Күш, Мисраим, Пут һәм Кәнган. 9Күшнең угыллары: Себа, Хавилә, Сабта, Рагма һәм Сабтеха. Рагманың угыллары: Шеба һәм Дедан. 10Күшнең шулай ук Нәмруд исемле бер углы да булды; җир йөзендә ул батырлыгы белән дан алды.

11Мисраим – луди, ганәми, ләһаби, нәфтухи, 12патруси, кәслухи (пелештиләр шулардан чыккан) һәм кәфтуриләрнең нәселбашы булды.

13-16Кәнганның беренче углы Сидун булды, аннары – Хит. Шулай ук ул явүси, амори, гиргәши, хивви, аркый, сини, әрвади, семари һәм хаматиләрнең нәсел атасы булды.

17Шемның угыллары: Элам, Ашшур, Әрпәхшәд, Луд, Арам. Арамның угыллары[*]: Утс, Хул, Гетер һәм Мешех. 18Әрпәхшәдтән – Шелах, ә Шелахтан Гыйбер туды. 19Гыйберның ике углы булды. Берсенең исеме Пелег, чөнки Пелег яшәгән заманда җир йөзе бүленеп беткән иде[*]. Пелегның кардәше Йоктан исемле иде. 20Йоктаннан Алмодад, Шелеф, Хатсармавет, Ярах, 21Һадорам, Узал, Дыйкла, 22Эвал[*], Абимаил, Шеба, 23Офир, Хавилә һәм Йовав туды; болар һәммәсе Йоктан угылларыдыр.

24Шемның нәсел шәҗәрәсе: Шем, Әрпәхшәд, Шелах, 25Гыйбер, Пелег, Регу, 26Серуг, Нахор, Терах һәм 27Ибрам, ягъни Ибраһим+.

Ибраһим гаиләсе

28•Ибраһимның угыллары: Исхак һәм Исмәгыйль+.

29Аларның нәсел шәҗәрәсе мондый: Исмәгыйльнең беренче углы – Нәбают, аның артыннан Кыдар, Адбеил, Мибсам, 30Мишма, Думаһ, Мәссә, Хадад, Тейма, 31Итур, Нафиш һәм Кыдыма дөньяга килде; болар һәммәсе Исмәгыйль угылларыдыр.

32Ибраһимның Кытура атлы кәнизәге булып, аңардан Зимран, Йокшан, Медан, Мидьян, Ишбак һәм Шуах туды. Йокшанның Шеба һәм Дедан, 33ә Мидьянның Эйфа, Эфер, Ханох, Абида һәм Элдага атлы угыллары булды. Болар барысы да Кытураның угыл-оныкларыдыр.

34Ибраһим тудырган Исхакның Эсау һәм Исраил атлы угыллары бар иде+.

Эсауның нәсел шәҗәрәсе

35Эсаудан Элифаз, Регуил, Игуш, Ягълам һәм Корах туды. 36Элифазның угыллары: Теман, Омар, Сефо, Гәтәм, Кыназ һәм (Тимнадан) Амалык[*]. 37Регуилнең угыллары: Нахат, Зерах, Шамма һәм Мизза.

Эдом җирендә яшәгән Сәгыйрьнең угыллары

38•Сәгыйрьнең угыллары: Лотан, Шобал, Сибгон, Анаһ, Дишон, Эсер һәм Дишан. 39Лотанның угыллары: Хори һәм Һомам[*]. Тимна – Лотанның кыз кардәше иде.

40Шобалның угыллары: Алян[*], Манахат, Эвал, Шефи[*] һәм Онам.

Сибгонның угыллары: Аяһ һәм Анаһ.

41Анаһның углы: Дишон.

Дишонның угыллары: Хамран[*], Эшбан, Итран һәм Керан.

42Эсерның угыллары: Билһан, Загаван һәм Ягакан[*].

Дишанның[*] угыллары: Утс һәм Аран.

Эдом җире патшалары һәм эдомиләрнең ыругбашлары

43•Исраил патшалары хакимлегенә кадәр Эдом җирләрендә хөкем сөргән патшалар. Бигур углы Бела Эдомда патша булып торды. Аның баш шәһәре Динһаба дип атала иде. 44Бела үлгәч, Босра шәһәреннән Зерах углы Йовав патша булды+. 45Йовав үлгәч, Теман иленнән Хушам патша булды+. 46Хушам үлгәч, Бедад углы Һадад патша булды (Мәаб кырларында мидьяниләрне ул тар-мар итте). Шәһәренең исеме Авит иде. 47Һадад үлгәч, Масрыкадан Самла патша булды. 48Самла үлгәч, елга буендагы Рехоботтан Шаул патша булды. 49Шаул үлгәч, Ахбор углы Багал-Ханан патша булды. 50Багал-Ханан үлгәч, Һадад патша булды. Шәһәренең исеме Пагу иде. Һададның хатыны – Матредның кызы, Ме-Заһабның кыз оныгы – Меһетабел исемле иде.

51Һадад дөнья куйгач, Эдомда бер-бер артлы Тимна, Алва, Ятет,+
52Оһолибама, Элаһ, Пинон, 53Кыназ, Теман, Мибсар, 54Мәгдиел һәм Ирам атлы ыругбашлар идарә итте. Эдом ыругбашлары шушылардыр.

2

Исраил угыллары

2^1Исраилнең угыллары: Рубин, Шимун, Леви, Яһүдә, Исәсхәр, Зәбулун,+
2Дан, Йосыф, Беньямин, Нәптали, Гәд һәм Ашер.

Яһүдәнең нәсел шәҗәрәсе

3Яһүдәнең угыллары Эр, Онан һәм Шела атлы иде. Алар өчесе кәнгани Шуа кызыннан туды. Яһүдәнең беренче углы Эр Раббы күзенә ятышсыз күренгән гамәлләр кылды, шунлыктан Раббы аның гомерен кисте+. 4Яһүдәнең килене Тамар Яһүдәдән Перес һәм Зерахны тапты. Яһүдәнең җәмгысы биш углы булды+.

5Перестан Хесрон һәм Хамул туды+.

6Зерахның угыллары Зимри, Этан, Һеман, Кәлкөл һәм Дара атлы иде – барысы бишәүдер+.

7Кәрминең углы Акәр исемле булды. Әлеге Акәр, юк ителергә тиешле нәрсәләргә нәфесен сузып, Исраилне бәлагә салган кеше иде+.

8Этаннан Азария туды.

9•Хесроннан Ярахмел, Рам һәм Кәлүбәй[*] дөньяга килде.

10Рамнан соң нәсел җебенең дәвамы: Амминадаб, Яһүдә угылларының юлбашчысы Нахшон,+
11Салмон, Богаз, 12Обид, Ишай.

13Ишайның беренче углы Элиаб атлы булып, икенчесе – Абинадаб, өченчесе – Шимга,+
14дүртенчесе – Нетанел, бишенчесе – Раддай, 15алтынчысы – Осем, җиденчесе Давыт атлы иде. 16Аларның кыз туганнарының берсе – Сәрүя, берсе Абигәйль исемен йөртте. Сәрүянең өч углы туды: Әвишәй, Йоав һәм Асаһел+. 17Абигәйль исә Амасаны тапты; Амасаның атасы исмәгыйли Етер иде+.

18Хесрон углы Кәлебнең үз хатыны Азубадан кызы Яригот туды[*]. Яриготның угыллары: Ешер, Шобаб һәм Ардон. 19Азуба дөнья куйганнан соң, Кәлеб үзенә хатынлыкка Эфратаны алды, һәм ул аңа бер угыл – Хүрне табып бирде. 20Хүрдән – Ури, ә Уридән Бесалел туды+.

21Соңрак алтмышын узган Хесрон, Мәкир кызы янына килеп, аңа өйләнде, һәм әлеге хатын аңа бер угыл – Сигүвне табып бирде. Әлеге Мәкир – Гилыгадның атасыдыр+. 22Сигүвтән Яһир туды. Яһирның Гилыгад җирендә егерме өч шәһәре бар иде+. 23Әмма Гәшүр белән Арам Яһирның авылларын, Кынат каласын һәм аның әйләнә-тирәсендәге алтмыш шәһәрне яулап алдылар. Алар барысы да Гилыгад атасы Мәкирнең нәсел варислары иде+.

24Хесрон Кәлеб-Эфрата каласында дөнья куйганнан соң, хатыны Абия бер угыл – Ашхурны тапты. Әлеге Ашхур – Тыкуаның атасыдыр+.

25Хесронның беренче баласы Ярахмелнең угыллары шулардыр: беренчесе Рам, аның артыннан Буна, Орен, Осем һәм Ахия+. 26Ярахмелнең Атара атлы икенче хатыны да булып, ул – Онамның анасы иде.

27Ярахмелнең баш баласы Рамнан Магас, Ямин һәм Экыр дөньяга килде.

28Онамның исә Шаммай һәм Яда атлы угыллары булды. Шаммайдан Надаб һәм Абишүр дөньяга килде. 29Абишүрнең хатыны Абиһаил аңа ике угыл – Ахбан һәм Молидны табып бирде.

30Надабның угыллары Селед һәм Аппаим атлы иделәр. Селедның балалары булмады, ул үзеннән соң угыл калдырмыйча үлеп китте. 31Аппаимнән исә Иши, Ишидән – Шешан, ә Шешаннан Ахлай дөньяга килде.

32Шаммайның ир туганы Яданың Етер һәм Йонатан атлы угыллары булды. Етер нәсел калдырмыйча үлеп китте. 33Йонатанның исә ике углы – Пелет һәм Заза дөньяга килде. Болар барысы да Ярахмел угылларыдыр.

34Шешанның угыллары булмады, аңардан кызлар гына туды. Шешанның Ярха исемле мисырлы колы бар иде, 35һәм Шешан үзенең кызын шул колы Ярхага хатынлыкка бирде; аларның угыллары Аттай исемле булды. 36Әлеге Аттайдан соң нәсел җебенең дәвамы: Натан, Забад, 37Эфлал, Обид, 38Еһү, Азария, 39Хелес, Элгаса, 40Сисмай, Шаллум, 41Якамия, Элишама.

42Ярахмелнең ир туганы Кәлеб угыллары: беренчесе – Меша, икенчесе – Мареша. Мешадан – Зиф, ә Марешадан Хебрун туды. 43Хебрунның Корах, Таппуах, Рәкым һәм Шема атлы угыллары булды. 44Шемадан – Рахам, ә Рахамнан – Йоркугам дөньяга килде. Рәкым – Шаммайның, 45ә Шаммай – Магонның атасыдыр. Әлеге Магон исә Бәйт-Сурның атасы иде.

46Кәлебнең Эйфа атлы кәнизәге өч угыл – Харан, Моса һәм Гәзезне тапты. Хараннан Гәзез туды.

47(Яһдайның Регем, Иотам, Гешан, Пелет, Эйфа һәм Шагап атлы угыллары булды.)

48Кәлебнең Мәгакәһ атлы кәнизәге Шебер һәм Тирхананы тапты; 49Мәгакәһ шулай ук Шагап белән Шеваның да анасы иде. Шагаптан – Мадманна, ә Шевадан Мәкбенә һәм Гибга дөньяга килде. Кәлебнең кызы исә Ахса исемле булды+. 50-51Кәлебнең нәсел шәҗәрәсе шундыйдыр.

Эфратаның беренче углы Хүрнең Шобал, Салма, Хареф атлы балалары булды. Әлеге Шобал – Кыръят-Ягаримнең, Салма – Бәйт-Лехемнең, Хареф исә Бәйт-Гадерның атасы иде+.

52Кыръят-Ягарим атасы Шобалның нәсел варислары: Һаруһе угыллары, менухотиләрнең яртысы, 53Кыръят-Ягаримнең кабиләләре: итри, пути, шумати һәм мишрагиләр; Сорга һәм Эштаол шәһәрләрендә яшәүчеләр алардан барлыкка килде+.

54Салманың нәсел варислары: Бәйт-Лехемдә, Нетофада, Атрот-Бәйт-Йоавта, Соргада яшәүчеләр, Манахат халкының яртысы, 55шулай ук Ягбестә яшәүче һәм кәтип эшен башкаручы кабиләләр: тиргатиләр, шимгатиләр һәм сүхәтиләр; болар барысы да Рехаб йортының атасы Хамматтан барлыкка килгән кыниләр иде+.

3

Давыт угыллары

3^1•Давытның Хебрунда туган угыллары: беренчесе – изрегыллы Ахиногамнан туган Амнун; икенчесе – кәрмилле Абигәйль тапкан Даниил;+
2өченчесе – Гәшүр патшасы Талмай кызы Мәгакәһ тудырган Абшалум; дүртенчесе – Хаггиттән туган Адония;+
3бишенчесе – Абитал тудырган Шефатия; алтынчысы – хатыны Эгла тапкан Итрыгам. 4Әлеге угылларының алтысы да Хебрунда дөньяга килде; Давыт анда җиде ел да алты ай дәвамында патшалык итте; Иерусалимдә исә ул утыз өч ел буена патша булып торды+. 5Иерусалимдә Аммиел кызы Батшебадан[*] аның дүрт углы туды: Шимга[*], Шобаб, Натан һәм Сөләйман+. 6-9Болардан кала Давытның тагын тугыз углы дөньяга килде: Ибхар, Элишама[*], Элифелет, Нога, Непег, Япиа, Элишама, Эльяда һәм Элипелет. Аларның Тамар исемле сеңелләре дә бар иде. Әлеге угыллардан тыш Давытның әле кәнизәкләреннән туган угыллары да булды+.

Сөләйманның нәсел шәҗәрәсе

10Сөләйманның нәсел шәҗәрәсе: Сөләйман, Рехабгам, Абия, Аса, Еһошафат,+
11Яһорам, Ахазея, Йоаш,+
12Амасия, Азария, Иотам,+
13Әхәз, Хизәкыйя, Менашше,+
14Амон, Йошия+.

15Йошиянең угыллары: беренчесе – Йоханан, икенчесе – Яһоякыйм, өченчесе – Сәдыкыйя, дүртенчесе – Шаллум+. 16Яһоякыймның угыллары Якөнья[*] һәм Сәдыкыйя+.

Сөргендә булган Якөньянең нәсел шәҗәрәсе

17Читкә сөрелгән Якөньянең угыллары: Шеһалтиел, 18Малкирам, Пәдая, Шенасар, Якамия, Һошама һәм Нәдабья. 19Пәдая угыллары: Зеруббабел һәм Шимгый. Зеруббабелның угыллары: Мешуллам һәм Ханания; аларның шулай ук Шеломит исемле сеңелләре дә булды+. 20Болардан тыш Зеруббабелның тагын биш углы дөньяга килде: Хашуба, Оһел, Бәрәхия, Хасадия һәм Юшаб-Хесед.

21Хананиянең нәсел варислары: Пелатия, Ишагыйя, Репая һәм аның угыллары; Арнан һәм аның угыллары; Убадия һәм аның угыллары; Шәканья һәм аның угыллары. 22Шәканьянең бер углы Шәмәгыйя атлы иде. Шәмәгыйянең угыллары: Хаттуш, Игәл, Бариах, Ныгарья һәм Шафат, барысы – алтау+. 23Ныгарьянең өч углы болардыр: Элиогынай, Хизкыйя һәм Азрикам. 24Элиогынайның җиде углы булды: Һодавия, Эльяшиб, Пелая, Аккуб, Йоханан, Делая һәм Анани.

4

Яһүдәнең башка балалары

4^1Яһүдәнең Перес, Хесрон, Кәрми, Хүр һәм Шобал атлы угыллары бар иде+. 2Шобал углы Реһаядан Яхат туды; Яхатның Ахумай һәм Лаһад атлы угыллары булды – Сорга шәһәрендә яшәүчеләр чыгышлары белән шулардандыр+.

3Этамның угыллары Изрегыл, Ишма һәм Идбаш атлы булып, аларның тагын Һаслелпони атлы сеңелләре дә бар иде.

4Пенуил – Гедорның, Эзер исә Хушаның атасыдыр. Болар – Эфратаның беренче углы Хүр балалары. Әлеге Хүр – Бәйт-Лехемнең атасыдыр+.

5Тыкуа атасы Ахшурның Хела һәм Нагара атлы ике хатыны бар иде+. 6Нагара аңа угыллары – Ахузам, Хепер, Темени һәм Һа-Ахаштарине табып бирде; болар Нагараның балаларыдыр.

7Хеладан туган угыллар исә менә шулар: Серет, Сохар, Этнан 8һәм Көс. Көснең Ануб һәм Һа-Собеба атлы угыллары булды. Көс шулай ук Һарум углы Ахархел кабиләләренең нәсел атасы иде.

9Ягбес үзенең ир туганнары арасында иң абруйлысы иде. Анасы аны бик авырдан, авыртынып тапканга күрә, углына Ягбес[*] дип исем кушкан була. 10Ошбу Ягбес Исраил Алласына:

– Мөбарәк фатихаларыңны күндереп, минем җирләремне киң итсәң иде дә, юлдашым булып, бәла-казага юлыктырмыйча явызлыктан сакласаң иде! – дип мөрәҗәгать итә, һәм Аллаһы аңа сораганын бирә.

11Шуханың ир туганы Кәлүбтән Мехир дөньяга килде; Мехир – Эштонның, 12Эштон – Бәйт-Рапа, Пасеах һәм Техиннаның, Техинна исә Ир-Нахашның атасы иде. Болар барысы да – Рекә шәһәрендә яшәүчеләр.

13Кыназның Отниел һәм Сераяһ атлы угыллары бар иде. Отниелнең угыллары исә болардыр: Хатат һәм Мегонотай[*]+. 14Мегонотайдан – Офра, Сераяһтан Йоав туды. Йоав – Ге-Харашимнең[*] атасыдыр; әлеге җирдә яшәгән кешеләр оста һөнәрчеләр иде.

15Ифунни углы Кәлебнең Иру, Элаһ һәм Нагам атлы угыллары бар иде. Ә Элаһтан Кыназ туды+.

16Яһаллелелның угыллары: Зиф, Зифа, Тирия һәм Асарһел.

17-18Эзраның Етер, Меред, Эфер һәм Ялон атлы угыллары булды. Меред хатынлыкка алган фиргавен кызы Битьядән бер кыз – Мәрьям, һәм ике угыл – Шаммай белән Ишбах дөньяга килде. Ишбах – Эштемоганың атасыдыр. Мереднең яһүди хатыны исә Гедорның атасы Ередны, Сөкөһнең атасы Хеберны һәм Зануахның атасы Якутиелне тапты.

19Нахамның кыз туганыннан – Һодиянең хатыныннан – гәрми Кыгыйләнең атасы һәм мәгакәһи Эштемоганың атасы туды.

20Шимуннан Амнун, Ринна, Бен-Ханан һәм Тилун дөньяга килде.

Ишидән Зохет һәм Бен-Зохет туды.

21Яһүдә углы Шеланың нәсел варислары: Леханың атасы Эр, Марешаның һәм Бәйт-Ашбеадагы җитен эшкәртүче эшчеләр кабиләсенең атасы Лада,+
22Йокыйм, Көзебә шәһәрендә яшәүчеләр, Мәабта идарә иткән Йоаш белән Сараф, шулай ук Яшуби-Лехем. (Бу мәгълүмат – борынгы язмалардан.) 23Әлеге кешеләр чүлмәкчеләр иде; алар, Нетагыйм һәм Гедера каласында яшәп, патшага хезмәт күрсәттеләр.

Шимунның нәсел шәҗәрәсе

24Шимуннан Немуил, Ямин, Яриб, Зерах һәм Шаул атлы угыллар туды+. 25Шаулдан соң нәсел җебенең дәвамы: Шаллум, Мибсам, Мишма, 26Хаммуил, Зәкүр, Шимгый.

27Шимгый – уналты ир бала вә алты кыз баланың атасыдыр. Әмма Шимгыйның ир туганнарында угыллар алай күп тумый – аларның нәселе Яһүдә ыругыныкы сыман күп санлы түгел. 28Шимгыйның кыз-угыллары Беер-Шеба, Молада, Хатсар-Шугал,+
29Билһа, Эсем, Толад, 30Бетуил, Хорма, Сыйкләг, 31Бәйт-Мәркәбүт, Хатсар-Сусим, Бәйт-Бири һәм Шагараимдә яшәде. Патша тәхетенә Давыт утырганчы, әлеге шәһәрләр аларныкы булып кала бирде. 32Алар шулай ук биш кала – Этам, Аин, Риммун, Төкен һәм Ашанда, 33әлеге калалар тирәсендәге авылларда – Багалга кадәр сузылган җирләрдә дә яшәделәр. Аларның көн күргән һәм нәселләренең исемлеге теркәлеп барган җирләре шушыдыр.

34Мешубаб, Ямлек, Амасия углы Йоша, 35Йоил, Асиел углы Сераяһтан туган Йошибья углы Еһү, 36Элиогынай, Ягакуба, Яшухая, Асая, Адиел, Ясимиел, Бенаяһ, 37шулай ук Шәмәгыйя углы Шимридән туган Едайя углы Аллонның оныгы, ягъни Шифгыйның Зиза атлы углы – 38югарыда саналган әлеге ирләрнең һәммәсе үз кабиләләренең җитәкчесе булып, аларның төп гаилә-йортлары шактый тармакланып китте 39һәм алар, терлекләрен йөртер өчен яңа көтүлек җирләре эзләп, үзәнлекнең көнчыгышындагы Гедор читләренә кадәр барып җиттеләр 40һәм яхшы, мул көтүлекле, иркен, тыныч вә хәвефсез җирләр таптылар; аларга кадәр анда Хам токымы яшәгән була. 41Шул рәвешле, алда исемнәре саналган әлеге кешеләр, Яһүдә патшасы Хизәкыйя патшалык иткән чорда шушы җирләргә килеп чыгып, анда яшәгән Хам токымы белән Мыгуним халкын кырып бетерделәр һәм аларның җирләрен тартып алдылар (алар бүгенге көндә дә шунда яши бирәләр), чөнки анда терлек-туар йөртердәй көтүлек җирләре мул була+. 42Шимун угылларыннан биш йөз кеше исә Сәгыйрь тауларына таба юнәлде, алгы сафларда Иши угыллары Пелатия, Ныгарья, Репая һәм Уззиел булды;+
43алар, шул тарафларга качып киткән амалыкыйларның калдыкларын кырып бетереп, әле дә шул җирләрдә көн күреп яталар+.

5

Рубиннең нәсел шәҗәрәсе

5^1Рубин – Исраилнең беренче баласы иде, әмма атасының ятагын мәсхәрә иткән[*] өчен, Исраилнең беренче угыл хокукы Йосыфка тапшырылды. Нәсел шәҗәрәсендә Рубин баш угыл буларак теркәлмәгән+. 2Үзенең ир туганнары арасында Яһүдә иң көчлесе иде, һәм аның гаиләсеннән юлбашчы чыкты, әмма беренче бала хокукы Йосыфка күчте+.

3Исраилнең беренче баласы Рубин угыллары: Ханох, Паллу, Хесрон һәм Кәрми+.

4Йоилнең нәсел шәҗәрәсе: Йоил, Шәмәгыйя, Гог, Шимгый, 5Михә, Реһая, Багал, 6Беһерә. Әлеге Беһерәне Ашшур патшасы Тилгат-Пилнеһесер[*] әсирлеккә алды. Беһерә – Рубин ыругының җитәкчесе иде+.

7Нәсел шәҗәрәсендә кабилә-кабилә булып теркәлгәнчә, аның ир туганнары: иң өлкәне – Егыил, аннары Зәкәрия+
8һәм Бела. Йоил токымыннан Бела – Азазның углы, Шеманың оныгы. Алар Арогырда, Нәбу һәм Багал-Мегон шәһәрләрендә яши; 9Гилыгад төбәгендә терлекләре артып китеп, алар көнчыгышка таба – Фырат елгасына чиктәш чүл читенә кадәр җирләрне били башлыйлар+. 10Шаул патшалык иткән заманнарда һаҗәриләргә каршы сугышта җиңеп чыгып, алар Гилыгад җиренең көнчыгыш тарафындагы биләмә-чатырларны яулап алалар+.

Гәднең нәсел шәҗәрәсе

11Гәд ыругы исә аларның каршында, Сәлкә шәһәренә кадәр җәелгән Башан җирләрендә көн күрде+. 12Башанда түрә булып Йоил утырды, аңардан кала икенче түрә булып Шафам, аннары Янай һәм Шафат тора иде.

13Аларның кардәшләре (һәркем үз нәсел-гаиләсе белән) җидәү иде: Микәил, Мешуллам, Шеба, Йорай, Якән, Зиа һәм Гыйбер. 14Алар һәммәсе Абихаил угыллары булып, Абихаил үзе – Хуринең, Хури – Яруахның, Яруах – Гилыгадның, Гилыгад – Микәилнең, Микәил – Яшишайның, Яшишай – Яхдуның, Яхду исә Бузның углы иде. 15Ә Гүни углы Абдиелдән туган Ахи үз нәселенең башлыгы иде. 16Гәдләр Гилыгадта, Башанда һәм аның тирәсендәге авылларда, Шаронда барча көтүлекләрне биләп көн күрде;+
17аларның исемнәре, Яһүдә патшасы Иотам, Исраил патшасы Яробам идарә иткән заманда, нәсел шәҗәрәләренә теркәлгән була+.

18Рубиннәрдә һәм гәдләрдә, шулай ук Көнчыгыш менашшеларда[*] кылыч вә калкан тотардай, ук атардай, сугыш һөнәрен белгән кырык дүрт мең җиде йөз алтмыш гаскәри бар иде. 19Һаҗәриләргә, Итур, Нафиш һәм Нодаб гаскәрләренә каршы сугышка чыккач, алар, 20Аллаһыдан ярдәм алып, дошманнарын җиңеп чыктылар, чөнки, орыш барган мәлдә, Аллаһы аларның ялынып-ялваруларын ишетте һәм Үзенә булган ышану хакына җавапсыз калмады. 21Алар дошманның илле мең дөя, ике йөз илле мең сарык, ике мең данә ишәктән гыйбарәт булган көтү-көтү малларын үз кулына төшереп, шулай ук йөз мең кешесен әсир иттеләр; 22дошманның күбесе исә яу кырында ятып калды, чөнки әлеге сугыш белән Аллаһы Үзе идарә итте. Биләп алган шушы җирләрдә гәдләр сөргенгә куылганчы гомер кичерделәр+.

Көнчыгыш менашшелар

23Менашше ыругына караган кабиләләрнең бер яртысы Башаннан алып Багал-Хәрмун, Сенир һәм Хәрмун тавына кадәр булган җирләрдә көн күрде; аларның саны исәпсез-хисапсыз иде+.

24Аларның гаилә башлыклары шулардыр: Эфер, Иши, Элиел, Азриел, Иремия, Һодавия һәм Яхдиел. Батыр гаскәриләр булып саналган әлеге ир-егетләр үз гаиләләренең мәшһүр җитәкчеләре иде. 25Әмма алар үзләренең ата-бабалары табынган Аллаһыга тугры булмадылар, Аллаһы аларның күз алдында һәлак иткән халыкларның потларына табына башладылар. 26Шуңа күрә Исраил Алласы ихтыяры буенча Ашшур патшасы Пул, ягъни Ашшур патшасы Тилгат-Пилнеһесер, Рубин белән Гәд ыругларын һәм Көнчыгыш менашшеларны әсирлеккә төшереп, аларны Халак, Хабур, Һара җирләренә, шулай ук Гөзән елгасы буена сөрде. Әлеге ыруглар хәзерге көндә дә шул җирләрдә гомер итеп яталар+.

6

Левинең нәсел шәҗәрәсе

6^1•Левинең угыллары Гершон, Коһат һәм Мерари атлы иде+. 2Коһаттан Амрам, Исһар, Хебрун һәм Уззиел туды+. 3Амрам угылларының исеме Һарун һәм Муса, ә кызы – Мәрьям иде. Һаруннан Надаб, Абиһу, Элгазар һәм Итамар дөньяга килде+. 4Элгазардан соң нәсел җебенең дәвамы: Пинхәс, Абишуа,+
5Вуккый, Уззи, 6Зерахия, Мәрают, 7Амария, Әхитүб, 8Садыйк, Ахимагас;+
9Азария, Йоханан,+
10Азария (шушы Азария Иерусалимдә Сөләйман төзеткән Изге йортта рухани вазифасын башкарды), 11Амария, Әхитүб, 12Садыйк, Шаллум,+
13Хилкыйя, Азария, 14Сераяһ, Яһосадак+. 15Әлеге Яһосадак яһүдиләр һәм Иерусалим халкы белән бергә Раббы ихтыяры буенча Нәбухаднессар тарафыннан сөргенгә җибәрелде+.

16Димәк, Левинең угыллары Гершон, Коһат һәм Мерари атлы иде+. 17Гершоннан – Либни һәм Шимгый, 18Коһаттан – Амрам, Исһар, Хебрун һәм Уззиел,+
19ә Мераридән Махли һәм Муши дөньяга килде. Ата-бабалары буенча левиләрнең кабиләләре шундыйдыр+.

20Гершоннан соң нәсел җебенең дәвамы: Либни, Яхат, Зимма, 21Йоах, Идду, Зерах, Еһатерай.

22Коһаттан соң нәсел җебенең дәвамы: Амминадаб[*], Корах, Ассир, 23Элкана, Эбъясаф, Ассир,+
24Тахат, Уриел, Уззия, Шаул.

25Элкананың угыллары: Амасай һәм Ахимот. 26Ахимоттан соң нәсел җебенең дәвамы: Элкана, Сопай, Нахат, 27Элиаб, Ерухам, Элкана.

28Шемуилнең беренче углы – Йоил, икенчесе – Абия.

29Мераридән соң нәсел җебенең дәвамы: Махли, Либни, Шимгый, Уззаһ, 30Шимга, Хаггия, Асая.

Раббы йортындагы җырчылар

31Аллаһы сандыгын Раббы йортына урнаштырганнан соң, йорт эчендә җырчы вазифасын башкарыр өчен, Давыт түбәндәге кешеләрне билгеләде+. 32Әлеге вазифаны алар кабул ителгән кагыйдә буенча Изге чатыр, ягъни Очрашу чатыры каршында башкардылар, һәм бу хәл Сөләйман Иерусалим каласында Раббы йортын салдырганчыга кадәр дәвам итте+.

33Әлеге хезмәтне үз угыллары белән шулар башкарды: Коһат нәселеннән – җырчы Һеман; ул Йоилнең углы булып, Йоил үзе Шемуилнең,+
34Шемуил – Элкананың, Элкана – Ерухамның, Ерухам – Элиелнең, Элиел – Тоахның, 35Тоах – Суфның, Суф – Элкананың, Элкана – Махатның, Махат – Амасайның, 36Амасай – Элкананың, Элкана – Йоилнең, Йоил – Азариянең, Азария – Сефаниянең, 37Сефания – Тахатның, Тахат – Ассирнең, Ассир – Эбъясафның, Эбъясаф – Корахның, 38Корах – Исһарның, Исһар – Коһатның, Коһат – Левинең, ә Леви исә Исраилнең углы иде.

39Асафның урыны кардәше Һеманнан уң якта иде. Асаф Бәрәхиянең углы булып, Бәрәхия үзе Шимганың,+
40Шимга – Микәилнең, Микәил – Багасеянең, Багасея – Малкиянең, 41Малкия – Этнинең, Этни – Зерахның, Зерах – Адаяның, 42Адая – Этанның, Этан – Зимманың, Зимма – Шимгыйның, 43Шимгый – Яхатның, Яхат – Гершонның, ә Гершон исә Левинең углы иде.

44Мерари нәселеннән булган Этанның урыны Һеманнан сул якта иде. Этан Кыйшиның углы булып, Кыйши үзе – Әбдинең, Әбди – Мәллүкнең,+
45Мәллүк – Хәшәбиянең, Хәшәбия – Амасиянең, Амасия – Хилкыйянең, 46Хилкыйя – Амсинең, Амси – Банинең, Бани – Самарның, 47Самар – Махлинең, Махли – Мушинең, Муши – Мераринең, Мерари исә Леви углы иде.

Һарун угыллары

48Гыйбадәтханәдәге – Аллаһы йортындагы – башка төр хезмәт левиләрнең калганнарына йөкләнде. 49Әмма, Аллаһы колы Муса кушканча, Исраил халкының гөнаһларын йолу өчен, хуш исле сумала-майлар көйрәтү мәзбәхе, корбан яндыру мәзбәхе янында, шулай ук Иң изге бүлмәдә бар хезмәтне башкару исә Һарунга һәм аның нәсел варисларына йөкләнде+.

50Һарунның нәсел шәҗәрәсе: Һарун, Элгазар, Пинхәс, Абишуа,+
51Вуккый, Уззи, Зерахия, 52Мәрают, Амария, Әхитүб, 53Садыйк, Ахимагас.

Леви нәселенең шәһәрләре

54•Алар көн күргән урыннар шушыдыр: Коһат токымыннан булган Һарун угылларына, жирәбә төшкәнчә,+
55Яһүдә җирендәге Хебрун каласы һәм аның әйләнә-тирәсендәге көтүлекләр чыкты; 56әмма шәһәр янындагы басулар белән авыллар Ифунни углы Кәлебкә бирелде+. 57Шулай итеп, Һарун нәсел-ыругына Хебрун (сыену шәһәре)[*], Яттир, көтүлек җирләре белән бергә Либна, Эштемога, 58Хилез, Дебир, 59Ашан, Бәйт-Шемеш шәһәрләре бүлеп бирелде. 60Беньямин ыругыннан аларга көтүлек җирләре белән бергә Геба, Алемет, Анатот калалары бүлеп бирелде. Алар кабиләсенә барлыгы унөч шәһәр тапшырылды. 61Коһат токымыннан булган башка буыннар өлешенә, жирәбә буенча, Көнбатыш менашшелар биләгән ун кала бүлеп бирелде.

62Гершон нәселенә караган кабиләләр өлешенә унөч шәһәр чыкты. Әлеге шәһәрләр моңарчы Исәсхәр, Ашер, Нәптали ыругына, шулай ук Башан җирендәге Көнчыгыш менашшеларга карый иде.

63Мерари нәселендәге кабиләләр өлешенә исә жирәбәгә унике шәһәр чыкты. Әлеге калаларны алар Рубин, Гәд һәм Зәбулун ыругыннан алдылар.

64Шул рәвешле, исраилиләр әлеге шәһәрләрне вә көтүлек җирләрен левиләргә бирделәр. 65Жирәбәгә чыкканча, Яһүдә, Шимун, Беньямин ыругы угыллары телгә алынган шушы калаларны аларга бүлеп бирделәр.

66Коһат токымының кайбер кабиләләренә Эфраим ыругына караган шәһәрләр бирелде: 67таулы Эфраим төбәгендә урнашкан сыену шәһәре Шәкем, шулай ук Газер, 68Йокмыгам, Бәйт-Хорун, 69Аялун һәм Гәт-Риммун, барысы да көтүлек җирләре белән бергә.

70Коһат кабиләләренең калганнарына исә Көнбатыш менашшеларга караган Анер вә Билгам шәһәрләре һәм аларның көтүлек җирләре бүленеп бирелде.

71Гершонның нәсел варисларына Көнчыгыш менашшелардан Башандагы Гөлән, Аштарот һәм аларның көтүлекләре бирелде. 72-73Аларга шулай ук Исәсхәр ыругыннан – Кыдыш, Даберат, Рамот, Анем калалары һәм аларның көтүлек җирләре; 74-75Ашер ыругыннан – Машал, Абдун, Хукок, Рәхуб һәм андагы көтүлекләр; 76Нәптали ыругыннан Гәлиләядәге Кыдыш, Хаммон, Кыръятаим һәм андагы көтүлек җирләре бирелде.

77Мерариләргә – левиләрнең калганнарына – түбәндәге калалар бирелде: Зәбулун ыругыннан – Риммуну, Тавор һәм андагы көтүлекләр; 78-79Үрдүн елгасыннан көнчыгышта, Әрихә каршында урнашкан Рубин ыругыннан – чүлдәге Бесер, Яһас, Кыдемот, Мефагат һәм аларның көтүлек җирләре; 80-81Гәд ыругыннан – Гилыгадтагы Рамот, Маханаим, Хишбун, Ягызер һәм аларның көтүлекләре.

7

Исәсхәрнең нәсел шәҗәрәсе

7^1Исәсхәрнең дүрт углы бар иде: Тола, Пуаһ, Яшуб, Шимрон+. 2Толаның угыллары: Уззи, Репая, Яриел, Яхмай, Ибсам, Шемуил; болар гаилә башлыкларыдыр. Давыт заманында Тола нәселеннән гаскәриләр саны егерме ике мең алты йөзгә җитте. 3Уззинең углы: Израхия. Израхиянең угыллары: Микәил, Убадия, Йоил, Ишшия. Аларның бишесе дә гаилә башлыкларыдыр. 4Хатыннары һәм балалары күп булганга, аларның, нәселнамәдән күренгәнчә, сугышка әзер утыз алты мең гаскәриләре бар иде. 5Нәсел исемлегеннән күренгәнчә, Исәсхәр кабиләләрендә барлыгы сиксән җиде мең сугышчы бар иде+.

Беньяминнең нәсел шәҗәрәсе

6Беньяминнең өч углы бар иде: Бела, Бәхер, Едигаил+. 7Беланың биш угыл туды: Эсбон, Уззи, Уззиел, Яримут һәм Ири. Болар бишесе дә гаилә башлыклары вә батыр сугышчылар иде. Нәсел шәҗәрәләреннән күренгәнчә, аларның егерме ике мең дә утыз дүрт сугышчысы була.

8Бәхернең угыллары: Земира, Йогаш, Элигызыр, Элиогынай, Омри, Еремот, Абия, Анатот, Алемет; болар барысы да Бәхер угылларыдыр. 9Аларның нәсел шәҗәрәсендә гаилә башлыклары исеменнән тыш шулай ук егерме мең дә ике йөз сугышчы булуы теркәлгән.

10Едигаилнең углы: Билһан. Билһанның угыллары: Игуш, Беньямин, Эһуд, Кенагана, Зетан, Таршиш, Ахишахар. 11Едигаилнең шушы нәсел варислары һәммәсе үз гаиләсенең башлыгы булып, аларда сугышка әзер унҗиде мең дә ике йөз гаскәри бар иде.

12Шуппим һәм Хуппим – Ирнең угыллары; Хушим исә Ахер углы иде.

Нәпталинең нәсел шәҗәрәсе

13Нәпталинең Билһадан туган угыллары: Яхсиел, Гүни, Есер һәм Шаллум[*]+.

Менашшеның нәсел шәҗәрәсе

14Менашшеның угыллары: арами кәнизәгеннән туган Асриел һәм Гилыгадның атасы Мәкир+. 15Хуппим һәм Шуппимгә хатыннарны Мәкир үзе табып биргән иде. Мәкирнең кыз кардәше Мәгакәһ исемле иде. Менашшеның икенче углы – Селупхад. Селупхадның кызлары гына туды+.

16Мәкир хатыны Мәгакәһ[*] ике угыл – Переш һәм Шерешне тудырды. Шерешнең исә Улам һәм Рәкым атлы угыллары булды. 17Уламның углы Бедан атлы иде. Менашше углы Мәкирдән дөньяга килгән Гилыгадның угыллары әнә шушылардыр.

18Гилыгадның кыз туганы Һәммүлекет – Ишһуд, Абигызер һәм Махланы тапты.

19Шемидәнең угыллары: Ахян, Шәкем, Ликхи һәм Анигам+.

Эфраимнең нәсел шәҗәрәсе

20-21Эфраимнең угыллары: Шутелах, Эзер һәм Элгад. Шутелахтан соң нәсел җебенең дәвамы: Беред, Тахат, Элгада, Тахат, Забад, Шутелах. Эзер белән Элгад, Гәттә яшәүчеләрнең терлекләрен көтүлектән урлаган чакта тотылып, шулар кулыннан әҗәлән тапты+. 22Аларны югалткан кайгыдан аталары Эфраим ничәмә көннәр буена яшь түкте; ир туганнары аны юатырга килделәр. 23Күпмедер вакыт узгач, Эфраим хатыны янына кереп ятты, һәм хатыны, авырга узып, ир бала тапты. Эфраим аңа Берига[*] дип исем кушты, чөнки йортына бәла килгән иде. 24Аның Шеһера атлы кызы да туды; шул кыз Түбән һәм Югары Бәйт-Хорун, Уззен-Шеһера калаларын корды+.

25-27Эфраимнең Рефах исемле углы булды. Шул Рефахтан соң нәсел җебенең дәвамы: Решеф, Телах, Тахан, Ладан, Аммиһуд, Элишама, Нун, Ешуа++.

28Аларның биләгән җирләре һәм яшәгән урыннары: Бәйт-Эл, көнчыгышта – Нагаран, көнбатышта – Газер, Шәкемнән алып Әйя каласына кадәр. Әлеге шәһәрләр тирәсендәге авыллар да аларның җирләре санала иде. 29Менашше ыругы Бәйт-Шан, Тәгънәк, Мегиддо, Дор һәм әлеге шәһәрләр тирәсендәге авылларга хуҗа иде. Шушы калаларда Исраил углы Йосыф[*] нәселе яшәде+.

Ашерның нәсел шәҗәрәсе

30Ашерның угыллары: Имна, Ишва, Ишви, Берига. Аларның кыз туганы Серах атлы иде+. 31Бериганың угыллары: Хебер һәм Малкиел. Малкиел – Бирзаитнең, 32ә Хебер – Яфлетның, Шомерның, Хотамның һәм аларның кыз туганы Шуганың атасы иде. 33Яфлетның угыллары: Пасак, Бимһал һәм Ашват; Яфлетның угыллары әнә шулар.

34Шомерның угыллары: Ахи, Роһга, Хубба һәм Арам.

35Шомерның ир кардәше Һелемнең угыллары: Сопа, Имна, Шелеш һәм Амал. 36Сопаның угыллары: Суах, Харнефер, Шугал, Бери, Имра, 37Бесер, Һод, Шамма, Шилша, Итран һәм Беһерә.

38Етерның угыллары: Ифунни, Писпа һәм Ара.

39Улланың угыллары: Арах, Ханниел һәм Рисия.

40Болар һәммәсе – Ашер нәселенең гаилә башлыклары, батыр сугышчылар вә мәшһүр юлбашчылар. Нәсел исемлегендә теркәлгәнчә, аларда сугышка яраклы егерме алты мең гаскәри бар иде.

8

Беньяминнең нәсел шәҗәрәсе

8^1Беньяминнең беренче углы – Бела, икенчесе – Ашбел, өченчесе – Ахрах, 2дүртенчесе – Ноха, бишенчесе Рапа атлы иде+. 3Беланың угыллары: Аддар, Гера, Абиһуд, 4Абишуа, Нагаман, Ахуах, 5Гера, Шефуфан һәм Хурам.

6-7Гебада яшәүче гаилә башлыклары – Эхуд угыллары Нагаман, Ахия һәм Гера – Манахатка сөрелгәннәр иде. Аларны анда шушы Гера ияртеп алып киткән була. Ул – Узза белән Ахихудның атасыдыр.

8-9Шахараим үзенең Хушим һәм Багара атлы хатыннарын куып җибәргәннән соң, Ходеш исемле хатыны аңа Мәаб җирендә угыллары Йовав, Сибья, Меша, Мәлкәм, 10Ягус, Сәхья, Мирманы табып бирде. Болар Шахараим угылларыдыр. Алар һәммәсе – гаилә башлыклары. 11Хатыны Хушимнән Шахараимнең Абитуб һәм Элпагал исемле угыллары бар иде.

12-13Әлеге Элпагалның Гыйбер, Мишгам, Шемед, Берига һәм Шема атлы угыллары булды. Шемед исемлесе Һоно һәм Лод калаларына, шулар тирәсендәге авылларга нигез салган кеше. Берига һәм Шема исә Аялунда гаилә башлыклары булып, Гәт халкын әнә шулар сөреп җибәрде+.

14Ахъя, Шашак, Еремот, 15Зәбәдия, Арад, Эдер, 16Микәил, Ишпа һәм Йоха – Бериганың угыллары.

17Зәбәдия, Мешуллам, Хизкый, Хебер, 18Ишмерай, Излия һәм Йовав – Элпагал угыллары.

19Якым, Зихри, Зәбди, 20Элигынай, Силлетәй, Элиел, 21Адая, Берая һәм Шимрат – Шимгый угыллары.

22Ишпан, Гыйбер, Элиел, 23Абдун, Зихри, Ханан, 24Ханания, Элам, Антотия, 25Ифдия һәм Пенуил – Шашак угыллары.

26Шамшерай, Шехәрья, Аталия, 27Ягарешия, Ильяс һәм Зихри – Ерухам угыллары.

28Нәсел шәҗәрәсеннән күренгәнчә, алар, һәрберсе гаилә башлыклары булып, Иерусалимдә яши иделәр.

29•Гибгонның атасы Ягыил[*] Гибгонда яшәде. Аның хатыны Мәгакәһ атлы иде. 30Ягыилнең өлкән углы – Абдун, аңардан соң дөньяга килгән угыллары: Сур, Кыйш, Багал, Надаб, 31Гедор, Ахъя, Зәкәр, Миклут. 32Миклутның углы – Шимһа. Алар барысы да үз туганнары белән янәшә Иерусалимдә яшәде.

33Нер – Кыйшның, ә Кыйш Шаулның атасы иде. Шаулдан Йонатан, Малки-Шуа, Абинадаб һәм Эшбагал[*] туды+. 34Йонатанның углы Мериб-Багалдан[*] Михә дөньяга килде+. 35Михәнең угыллары: Питун, Мәлик, Тареа һәм Әхәз. 36Әхәздән туган Яһугада угыллары: Алемет, Азмавет һәм Зимри. Зимридән соң нәсел җебенең дәвамы: Моса, 37Бинга, Рапа, Элгаса, Әсел. 38Әселнең алты углы туды: Азрикам, Бокеру, Исмәгыйль, Шегарья, Убадия һәм Ханан; болар барысы да Әселнең угылларыдыр.

39Әселнең ир кардәше Эшык угыллары: беренчесе – Улам, икенчесе – Игуш, өченчесе – Элифелет. 40Уламның угыллары батыр сугышчылар, оста укчылар иде. Аларның угыллары, оныклары күп булды – барлыгы йөз илле кеше.

Боларның һәммәсе Беньямин нәселеннәндер.

9

9^1•Шул рәвешле, Исраилнең бар халкы нәселнамәдә гаилә-гаилә саналып чыгып, әлеге мәгълүматлар Исраилнең патшалар китабына теркәлде.

Бабилгә сөрелгәннәрнең кабат Иерусалимгә әйләнеп кайтуы

Раббыга хыянәт иткән өчен, Яһүдә халкы Бабилгә сөрелгән иде+. 2Беренче булып үзләренең кала вә биләмәләренә гади исраилиләр, шулай ук рухани, леви һәм Изге йорт хезмәтчеләренең бер өлеше генә әйләнеп кайтты+. 3Яһүдә, Беньямин, Эфраим һәм Менашше ыругыннан Иерусалимгә кайтып урнашкан кешеләр түбәндәгеләр.

4Яһүдә углы Перес нәселеннән: Бани углы Имридән туган Омри оныгы – Аммиһуд углы Утай;+
5Шела нәселеннән: аның беренче углы Асая һәм аңардан туган угыллар; 6Зерах нәселеннән – Ягуһел. Димәк ки, җәмгысы алты йөз туксан кеше.

7Беньямин нәселеннән: Һассенуһа углы Һодавиядән туган Мешуллам углы Саллу; 8Ерухам углы Ибнея; Микри углы Уззидән туган Элаһ; Ибния углы Регуилдән туган Шефатия углы Мешуллам. 9Беньяминнәрнең нәселнамәсеннән күренгәнчә, аларның саны тугыз йөз илле алты кеше иде. Аларның һәммәсе гаилә башлыгыдыр.

10Руханилардан: Едагыйя, Яһояриб, Яхин; 11Аллаһы йортының башлыгы булган Әхитүб углы Мәрают тудырган Садыйк углы Мешулламнан туган Хилкыйя углы Азария; 12Малкия углы Пашхурдан туган Ерухам углы Адая; Иммер углы Мәшиллемит тудырган Мешуллам углы Яхзерадан туган Адиел углы Масай; 13һәм аларның кардәшләреннән бер мең дә җиде йөз алтмыш гаилә башлыгы. Алар барысы да Аллаһы йортында хезмәт итәргә яраклы адәмнәр иде.

14Левиләрдән: Мерари нәселеннән булган Хәшәбия углы Азрикам тудырган Хашшуб углы Шәмәгыйя; 15Бакбаккар, Хереш, Гәләл; Асаф углы Зихри тудырган Микә углы Маттания; 16Едутун углы Гәләл тудырган Шәмәгыйя углы Убадия; Нетофа авылларында яшәгән Элкана углы Аса тудырган Бәрәхия.

17Капка каравылчыларыннан: Шаллум, Аккуб, Талмун, Ахиман һәм аларның кардәшләре. Шаллум аларның башлыклары иде+. 18Әлеге кешеләр кояш чыгышына караган Патша капкасы төбендә бүген дә сакта торалар. Левиләрдән капка сакчылары шушыдыр.

19Корах углы Эбъясаф тудырган Коре углы Шаллум һәм аның Корах нәселеннән булган кардәшләре, Раббы станына керә торган юлны саклаган ата-бабалары кебек үк, Изге чатырның[*] бусага төбендә сакчылык кылдылар. 20Элгәре сакчыларның башлыгы Элгазар углы Пинхәс булып, Раббы аның юлдашы иде+. 21Мешелемия углы Зәкәрия исә Очрашу чатырының ишеге төбендә сакта торды+.

22Шул заманнарда Очрашу чатырының ишекләрен сакларга барлыгы ике йөз дә унике кеше сайлап алына. Аларның исемнәре авыллары буенча нәселнамәләренә теркәлгән. Әлеге кешеләрне, тугры булганнары өчен, Давыт һәм гаиптән хәбәр[*] бирүче Шемуил билгеләгән була+. 23Сакчылар үзләре дә, аларның угыл-оныклары да Раббы йортының капкасы төбендә – Изге чатырның ишеге янында сакта тордылар. 24Каравылчылар көнчыгыш, көнбатыш, төньяк һәм көньякта – һәр дүрт тарафта сакта булдылар. 25Авылларда яшәүче кардәшләре вакыт-вакыт җидешәр көнгә аларга ярдәмгә киләләр иде+. 26Левиләрдән дүрт баш каравылчы Аллаһы йортындагы бүлмәләр һәм хәзинә саклагычы өчен җаваплы булды. 27Алар төннәрен Аллаһы йорты тирәли сакта торып, һәр иртәне ачкыч белән ишекләрне ачу да аларга йөкләнгән иде+.

28Левиләрнең беришләре, Аллаһы йортында гыйбадәт кылганда кулланыла торган савыт-сабага күз-колак булыр өчен куелып, аны санап тапшыра, санап кабул итә торган булганнар. 29Икенчеләренә изге урындагы башка кирәк-ярак, бүтән әйберләр һәм сыйфатлы бодай оны, шәраб, зәйтүн мае, хуш исле сумала-майлар өчен җаваплылык йөкләнде. 30Руханилардан кайберәүләр төрле сумала-майлардан катнашмалар әзерли торган иде+. 31Корах нәселеннән булган Шаллумның баш углы – Леви ыругы кешесе Мәттитиягә Раббыга тәкъдим ителә торган икмәкне пешерү йөкләнде. 32Аларның кайбер ир кардәшләре исә – Коһат угыллары – һәр шимбәне изге икмәк пешерә торган иде+.

33Җырчы вазифасын башкарган левиләрнең гаилә башлыклары Изге йорт бүлмәләрендә яшәде, көн-төн үзләренең төп вазифаларын башкарганга күрә, алар бүтән төр хезмәттән азат иделәр+.

34Боларның һәрберсе, нәсел шәҗәрәләренә теркәлгәнчә, левиләрнең гаилә башлыгыдыр. Алар Иерусалимдә яшәделәр.

Шаулның нәсел шәҗәрәсе

35•Гибгонның атасы Егыил Гибгонда яшәде. Аның хатыны Мәгакәһ атлы иде. 36Егыилнең өлкән углы – Абдун, аңардан соң дөньяга килгән угыллары: Сур, Кыйш, Багал, Нер, Надаб, 37Гедор, Ахъя, Зәкәрия, Миклут. 38Миклутның углы – Шимһам. Аларның нәселе бер-берсе белән янәшә Иерусалимдә яшәде.

39Нер – Кыйшның, ә Кыйш Шаулның атасы иде. Шаулдан Йонатан, Малки-Шуа, Абинадаб һәм Эшбагал туды+. 40Йонатанның углы Мериб-Багалдан Михә дөньяга килде. 41Михәнең угыллары: Питун, Мәлик, Тахреа һәм Әхәз. 42Әхәздән туган Ягъра угыллары: Алемет, Азмавет һәм Зимри. Зимридән соң нәсел җебенең дәвамы: Моса, 43Бинга, Репая, Элгаса, Әсел. 44Әселнең алты углы туды: Азрикам, Бокеру, Исмәгыйль, Шегарья, Убадия һәм Ханан; болар Әселнең угылларыдыр.

10

Шаулның үлеме

10^1•Пелештиләр белән исраилиләр арасында сугыш барган чакта, берзаман Исраил ирләре пелештиләрдән кача башлады, һәм, Гильбога таулыгында тар-мар ителеп, күбесе шунда ятып калды+. 2Пелештиләр, Шаул белән аның угылларын куып җитеп, Шаулның угыллары Йонатан, Абинадаб һәм Малки-Шуаны үтерделәр+. 3Шуннан соң Шаулның үзенә каршы аяусыз көрәш башланды; укчылар, җәяләрдән атып, аны җәрәхәтләделәр. 4Шунда Шаул үзенең корал йөртүчесенә:

– Шул сөннәтсезләр килеп, мине мәсхәрә иткәнче, кылычыңны чыгар да кадап үтер мине, – диде.

Әмма аның корал йөртүчесе, куркып, бу эштән баш тартты. Шуннан Шаул кылычын чыгарды да бөтен гәүдәсе белән кылычы өстенә ауды+. 5Шаулның җан биргәнен күргәч, корал йөртүчесе шулай ук үз кылычы өстенә ауды һәм һәлак булды. 6Шул рәвешле, Шаул үзе, аның өч углы һәм аның белән бергә бөтен гаиләсе кырылып бетте. 7Изрегыл үзәнендә яшәүче барча исраилиләр, Исраил гаскәренең кача башлавын һәм Шаул белән аның угылларының җан биргәнен күреп, яшәгән шәһәрләрен ташлап киттеләр. Пелештиләр исә шул шәһәрләргә килеп яши башладылар.

8Икенче көнне пелештиләр яу кырында ятып калган Исраил сугышчыларын таларга дип килделәр һәм Гильбога тавында әҗәлләрен тапкан Шаул белән аның өч углын күрделәр. 9Алар Шаулны таладылар, аннары, башын кисеп һәм коралларын салдырып алып, бу турыда халыкка һәм үзләренең пот-сыннары каршында игълан итәр өчен, Пелешет җиренең бөтен тарафына илчеләрен җибәрделәр+. 10Шаулның коралларын үзләренең потлары куелган гыйбадәтханәгә урнаштырып, башын Дагон йортында элеп куйдылар+.

11Гилыгад Явешендә яшәүчеләр пелештиләрнең Шаул белән ни-нәрсә кылганын ишеттеләр,+
12һәм шәһәрнең курку белмәс чая ир-егетләре, юлга кузгалып, Шаул белән угылларының мәетләрен Явешкә алып кайттылар. Аннары аларның сөякләрен Явештәге имән төбенә күмеп, җиде көн буена ураза тоттылар+.

13Раббыга тугры булмаган Шаулның гомере әнә шулай киселде. Ул, Раббы сүзенә колак салмыйча, үлеләрнең рухларын чакыручыга мөрәҗәгать итте, Раббының Үзеннән исә киңәш сорамады+. 14Шуның өчен Раббы аның җанын кыйды һәм патшалыкны Ишай углы Давытка тапшырды.

11

Исраил патшасы Давыт

11^1•Исраил халкы Давыт янына Хебрунга җыелып килеп:

– Без синең белән бер җан, бер тәндер, – диде. – 2Әүвәле, Шаул патшалык иткән вакытларда, безне әйдәп сугышларга син алып бардың һәм Исраилне, яу кырыннан алып чыгып, кабат өенә син алып кайттың. Раббы Аллаң сиңа: «Син минем халкым Исраилнең көтүчесе булырсың һәм Исраил өстеннән идарә итәрсең», – диде+.

3Исраилнең барча өлкәннәре патша янына Хебрунга килгәч, Давыт Раббы каршында алар белән килешү төзеде; һәм өлкәннәр, Шемуил аша Раббы вәгъдә иткәнчә, Давытны, зәйтүн мае сөртеп, Исраил патшасы итеп билгеләделәр+.

4Бервакыт Давыт бөтен Исраил халкы белән Иерусалимгә каршы яуга кузгалды. Ул вакытта әле бу шәһәр Явүс дип аталып, анда шул җирнең халкы явүсиләр яши иде+. 5Явүсиләр Давытка:

– Син бирегә керә алмассың, – диделәр.

Ләкин Давыт Сион кирмәнен яулап алды, һәм әлеге ныгытма Давыт шәһәренә әйләнде. 6Давыт:

– Явүсиләргә каршы беренче булып һөҗүмгә ташланган кеше гаскәр башлыгы итеп билгеләнәчәк, – дигән иде; беренчеләрдән булып һөҗүмгә Сәрүя углы Йоав күтәрелде, һәм, шул рәвешле, гаскәрбашы итеп билгеләнде+.

7Шуннан Давыт әлеге ныгытмада яши башлады, шуңа күрә ул Давыт шәһәре дигән исем алды; 8аннары Давыт, Милло кирмәненнән башлап, кала тирәли төзелгән диварга кадәр бөтен шәһәрне төзекләндереп чыкты. Шәһәрнең калган өлешен Йоав яңартып бетерде+. 9Давыт зур уңышларга ирешеп, аның көч-гайрәте һаман арта барды, чөнки Күкләр Хуҗасы Раббы һәрчак Давыт янында булды+.

Давытның гайрәтле сугышчылары

10•Раббының Исраил хакындагы сүзе буенча, Давытны тәхеткә утыртыр өчен, бөтен Исраил халкы белән беррәттән Давытка нык ярдәм иткән гаскәр башлыклары түбәндәгеләр иде. 11Менә Давыт гаскәрендәге батыр сугышчыларның исемнәре: гаскәрбашы Хәкмүни углы Яшабгам. Ул, өч йөз кешегә каршы сөңгесен күтәреп, аларны бер алышуда тар-мар иткән баһадирдыр.

12Аңардан соң Өч каһарманның берсе – Ахуах нәселеннән Доду углы Элгазар. 13Пелештиләр, сугышырга әзерләнеп, Пас-Даммимдә тупланган вакытта, әлеге Элгазар Давыт янында булды: арпа басуында алышкан вакытта Исраил халкы пелештиләрдән кача башлагач, 14Давыт, Элгазар белән басу уртасына чыгып, басуны да саклап кала, пелештиләрне дә тар-мар китерә, һәм ул көнне Раббы Исраилгә бөек җиңү бүләк итә.

15Бервакыт шулай пелештиләр Рефаим үзәненә килеп тупландылар. Ул чакны Утыз башлык арасыннан өчесе Давыт катына, Адуллам мәгарәсе каршындагы кыя янына килде+. 16Давыт – ныгытма эчендә, ә пелешти сугышчылары Бәйт-Лехемдә иде. 17Шунда Давыт бик нык сусап:

– Бәйт-Лехем капкасы янындагы коедан берәрсе эчәремә су алып килсә иде, – диде.

18Әлеге өч батыр, пелештиләр станы аша сугышып үтеп, Бәйт-Лехем капкасы янындагы коедан Давытка су алып килеп бирде. Әмма Давыт әлеге судан баш тартты, ул аны Раббыга бүләк итеп җиргә койды+.

19– Бу суны эчүдән мине Аллам сакласын! Шушы ирләрнең канын эчәммени мин?! Тормышларын куркыныч астына куеп алып килде алар миңа бу суны, – диде ул һәм суны эчәргә теләмәде.

Менә ни-нәрсәләр эшләде әлеге өч батыр!

20Йоавның кардәше Әвишәй Өч каһарманның башлыгы иде. Бервакыт ул, өч йөз кешегә каршы сөңгесен күтәреп, аларны кырып бетерде һәм әлеге Өч каһарман сыман дан яулады+. 21Әвишәй, шул Өч каһарманнан мәртәбәлерәк булып, аларның башлыгына әйләнде, гәрчә аларның берсе булмаса да.

22Кабсеһел каласыннан Еһояда углы Бенаяһ зур батырлыклар кылган гаярь сугышчы иде. Ул мәабиләрнең иң көчле ике сугышчысын үтерде. Икенче бервакытны кышкы карлы көндә, чокырга төшеп, бер арысланны үтерде+. 23Аннары ул буе биш терсәк[*] булган бер мисырлының җанын кыйды: туку күшәседәй[*] сөңгесен тоткан мисырлы каршына Бенаяһ таяк тотып китте һәм, тегенең сөңгесен тартып алып, мисырлының үз коралы белән аның үзен үтерде+. 24Еһояда углы Бенаяһ әнә шундый батырлыклар эшләде. Ул да, алдагы Өч каһарман сыман, зур дан-шөһрәт казанган кеше иде. 25Утыз башлык арасында иң мәртәбәлесе булып, ул теге Өч каһарманның берсе түгел иде. Давыт аны үзенең җансакчылар башлыгы итеп куйды.

26Каһарманнар арасында түбәндәгеләр бар иде: Йоавның кардәше Асаһел; Бәйт-Лехемнән Доду углы Элханан;+
27һарорлы Шаммот; пелонлы Хелес; 28тыкуалы Иккыш углы Гыйра; анатотлы Абигызер; 29хушалы Сиббекәй; Ахуах нәселеннән Гыйлай; 30нетофалы Маһрай; нетофалы Багъна углы Хелед; 31Беньямин җирендәге Гибгадан Рибай углы Итай; пиргатонлы Бенаяһ; 32Гәгаш үзәненнән Хурай; арбаһи Абиел; 33бахуримлы[*] Азмавет; шагалбимле Эльяхба; 34гизонлы Һашемның угыллары; һарарлы Шаге углы Йонатан; 35һарарлы Сәкәр углы Ахиам; Ур углы Элифал; 36мекералы Хепер; пелонлы Ахия; 37кәрмилле Хесро; Эзбай углы Нагарай; 38Натанның кардәше Йоил; Һагри углы Мибхар; 39аммони Селык; Сәрүя углы Йоавның корал йөртүчесе беһеротлы Нахрай; 40итри Гыйра; итри Гәреб; 41хитти Урия; Ахлай углы Забад;+
42Шизә углы Адинә – Рубин ыругыннан нәсел башлыгы (аның утыз сугышчысы бар иде); 43Мәгакәһ углы Ханан; митанлы Йошафат; 44аштыралы Уззия; арогырлы Хотам угыллары Шама һәм Егыил; 45Шимри углы Едигаил һәм аның ир кардәше тисле Йоха; 46махавалы Элиел; Элнагам угыллары Ярибай һәм Йошавия; мәаби Итма; 47Элиел; Обид; месобалы Ягасиел.

12

Сыйкләгтә Давыт ягына чыккан сугышчылар

12^1Кыйш углы Шаулдан яшеренеп Сыйкләгтә яткан чакта, Давытка сугышларда ярдәм итәр өчен, түбәндәге батыр кешеләр килде+. 2Җәяләр белән коралланган, уң вә сул кулы белән дә дошманнарына таш һәм ук ата белүче бу сугышчылар Беньямин ыругыннан Шаулның туганнары иде+. 3Гибгалы Шемага угыллары: Ахигызыр (башлыклары) һәм Йоаш; Азмавет угыллары Язиел һәм Пелет; Берәкә; Анатоттан Еһү. 4Утыз башлыктан берсе һәм аларның җитәкчесе булган гибгонлы Ишмая; Иремия; Яхәзиел; Йоханан; гедералы Йозабад; 5Элгузай; Яримут; Бегалья; Шемария; харуфлы Шефатия; 6Корах нәселеннән Элкана, Ишшия, Азарел, Йогызыр һәм Яшабгам; 7гедорлы Ерухам угыллары Йогыла һәм Зәбәдия.

8Давытның чүлдәге ныгытмасына гәдләрдән дә калкан һәм сөңге белән коралланган, сугышка әзер, батыр ир-егетләр килде. Аларның йөзләре арысланныкы кебектер, үзләре тау кәҗәседәй җитездер+. 9Башлыклары Эзер булып, икенчесе – Убадия, өченчесе – Элиаб, 10дүртенчесе – Мишманна, бишенчесе – Иремия, 11алтынчысы – Аттай, җиденчесе – Элиел, 12сигезенчесе – Йоханан, тугызынчысы – Элзабад, 13унынчысы – Иремия, унберенчесе – Махбаннай. 14Әлеге гәдләр гаскәр башлыклары. Аларның иң кечесе – йөзбашы, ә иң зурысы меңбашы иде. 15Үрдүн үзенең ярларыннан ташып чыккан беренче айда алар, елганы кичеп, үзәндә яшәүче халыкны көнчыгыш һәм көнбатыш тарафына куып тараттылар+.

16Беньямин һәм Яһүдә ыругыннан башка кешеләр дә Давытның ныгытмасына килделәр. 17Аларны каршы алып, Давыт:

– Әгәр минем янга изге ният белән, ярдәм итәр өчен килсәгез, мин сезнең белән туганлашырмын, әмма инде бер хаксызга мине дошманнарым кулына тапшырырга килгәнсез икән, ата-бабаларыбызның Алласы Үзе күреп сезгә хөкемен чыгарсын, – диде.

18Гаскәрбашы Амасайны шунда Аллаһы Рухы камап алып, Амасай:

«И Давыт, без синекедер!

И Ишай углы, без синең белән!

Иминлек сиңа, иминлек!

Синең яраннарың да имин булсын!

Чөнки синең Аллаң синең яклыдыр!» – диде.

Давыт, аларны кабул кылып, гаскәр башлыклары итеп билгеләде.

19Давыт, пелештиләргә кушылып, Шаулга каршы сугышка кузгалгач, Менашше ыругыннан кайберәүләр аңа иярде. Әмма Давыт һәм аның кешеләре чынлыкта пелештиләргә булышмады, чөнки Пелешет яубашлары бер-берсе белән киңәшләштеләр дә, Давыт үзенең әфәндесе Шаул ягына чыгар һәм шулай итеп башыбызны бәлагә салыр, дип аны кире кайтарып җибәрделәр+. 20Давыт Сыйкләгкә кайтып киткәндә, аның белән бергә менашшелардан Аднах, Йозабад, Едигаил, Микәил, Йозабад, Элиһу, Силлетәй дә китте; болар менашшеларның меңбашлары иде. 21Дошман баскынчыларына каршы бәрелешләрдә Давытка алар да ярдәм иттеләр, чөнки һәммәсе батыр йөрәкле яубашлары иде. 22Шул рәвешле, Давытка ярдәмгә көннең-көнендә халык килә торды, һәм берзаман аның гаскәре Аллаһы явы сыман ишәеп китте.

Хебрунга Давыт янына килүче сугышчылар

23Раббы сүзе буенча, Шаул урынына тәхеткә Давытны утыртыр өчен, Давыт янына Хебрунга килгән кораллы гаскәриләрнең саны шушыдыр:+

24калкан вә сөңге белән коралланган, сугышка әзер Яһүдә угылларыннан – алты мең сигез йөз кеше;

25батыр йөрәкле Шимун угылларыннан – җиде мең бер йөз гаскәри;

26левиләрдән – дүрт мең алты йөз кеше, 27шул исәптән Һарун кабиләсенең башлыгы Еһояда һәм аның өч мең җиде йөз сугышчысы, 28батыр йөрәкле егет Садыйк һәм аның гаиләсеннән егерме ике яубашы;+

29Шаулның кардәшләре булган Беньямин ыругыннан – өч мең кеше (моңарчы аларның байтагы Шаул яклы иде);

30Эфраим ыругыннан – үз кабилә-нәселендә дан тоткан егерме мең дә сигез йөз батыр ир-егет;

31Көнбатыш менашшелардан – Давытны патша итеп куяр өчен исемнәре атап билгеләнгән унсигез мең кеше;

32Исәсхәр ыругыннан – ике йөз җитәкче һәм аларның кул астындагы кардәшләре (әлеге җитәкчеләр заман үзенчәлекләрен һәм Исраилнең нәрсә эшләргә тиешлеген белүче кешеләр иде);

33Зәбулун ыругыннан – һәр төр сугыш коралы белән коралланган, бөтенесе бер булып Давытка ярдәмгә кузгалган, сугышка әзер илле мең гаскәри;

34Нәптали ыругыннан – мең гаскәрбашы һәм калкан, сөңге белән коралланган утыз җиде мең кеше;

35Дан ыругыннан – сугышка әзер егерме сигез мең алты йөз кеше;

36Ашер ыругыннан – сугышка әзер кырык мең гаскәри;

37Үрдүн аръягында яшәүче Рубин, Гәд ыругыннан, Көнчыгыш менашшелардан – төрле сугыш коралы белән коралланган йөз егерме мең кеше.

38Шулай итеп, әлеге сугышчылар, Давытны бөтен Исраил өстеннән патша итеп куярга чын йөрәктән өметләнеп, саф-саф тезелеп Хебрунга килделәр. Калган барча исраилиләр дә патшалыкны Давытка тапшыру теләгендә иде. 39Килгән сугышчылар Давыт янында өч көнгә торып калды; аларның ашар-эчәренә туганнары һәммә нәрсәне хәстәрләп куйган иде. 40Исәсхәр, Зәбулун һәм Нәптали җирендә яшәүче ерак күршеләре дә, ишәк, дөя, качыр, үгезләргә төяп, байтак кына он, инҗир, йөзем, шәраб, май, эре һәм вак терлек алып килде – Исраилнең шатлыгы чиксез иде.

13

Абинадаб йортыннан Аллаһы сандыгын алып кайту

13^1•Давыт, үзенең меңбашлары, йөзбашлары һәм барлык гаскәр башлыклары белән киңәшләшкәннән соң, 2бөтен Исраил җәмәгатенә:

– Әгәр сезнең ризалыгыгыз булса һәм Раббы Аллабыз моңа ихтыяр кылса, Исраилдәге барлык кардәшләребезгә, шулай ук калаларда һәм алар тирәсендәге авылларда яшәүче руханиларга вә левиләргә хәбәр итик: һәммәсе бирегә җыелсыннар. 3Аллабызның сандыгын үзебезгә алып кайтыйк, чөнки Шаул патшалык иткән көннәрдә без аны кирәксенмәдек, – диде.

4Җыелган бар халык Давыт белән килеште, чөнки бу эш барсына да гадел тоелды. 5Шул рәвешле Давыт, Аллаһы сандыгын Кыръят-Ягаримнән алып кайтыр өчен, Мисырдагы Шихор елгасыннан башлап Лебо-Хаматка кадәр яшәгән бөтен исраилиләрне үз янына чакырып алып, 6алар бергәләп, керубимнәр арасында утырган Раббы Алла исемен йөрткән сандыкны Яһүдә Багаласыннан (Кыръят-Ягаримнән) алып кайтырга дип, чыгып та киттеләр+.

7Аллаһы сандыгын алар Абинадабның йортыннан чыгарып яңа арба өстенә урнаштырдылар, арбаны Абинадабның Узза һәм Ахъя исемле угыллары тартып барды. 8Ә Давыт һәм шундагы барча исраилиләр, бөтен күңелен биреп бии-җырлый, гөслә вә лира чиертеп, шөлдерле барабан кагып, тәлинкәләр чеңләтеп, быргы кычкыртып, Аллаһы алдында күңел ачты. 9Кидон атлы адәмнең ындыры турысыннан узганда, үгезләр сөрлегеп китте дә Узза, кулын сузып, сандыкны тотып калмакчы булды+. 10Шулчак Раббының Уззага ачуы чыкты, һәм Ул сандыкка кулын сузган Уззаның гомерен өзде – Узза шунда ук Аллаһы каршында җан бирде.

11Бу хәл Давытны зур хәсрәткә салды, һәм шушы төбәккә ул Перес-Узза[*] дип исем кушты; ошбу урынны әле дә шулай атап йөртәләр. 12-13Ул көнне Давыт Аллаһыдан курка калды һәм:

– Аллаһы сандыгын ничек итеп үземә алып кайтыйм?! – дип, сандыкны үзенең Давыт шәһәренә кертмичә гәтле Обид-Эдом йортына илтеп урнаштырды.

14Аллаһы сандыгы өч ай буена гәтле Обид-Эдом йортында кала бирде, һәм Раббы Обид-Эдомның йортына вә аның бар мөлкәтенә Үзенең мөбарәк фатихасын күндерде+.

14

Давытның Иерусалимгә килүе

14^1•Сур патшасы Хирам үзенең илчеләрен, шулай ук сарайны төзү өчен эрбет агачы, ташчыларын һәм балта осталарын Давыт янына җибәрде+. 2Давыт шуны аңлады ки, Раббы аны Үзенең халкы – исраилиләр хакына Исраил патшасы итеп билгеләгән һәм патшалыгының дәрәҗәсен югары күтәргән булырга тиеш.

3Давыт Иерусалимдә дә үзенә хатыннар алды. Аның тагын да угыл-кызлары туды. 4Иерусалимдә дөньяга килгән балаларының исемнәре мондыйдыр: Шаммуа һәм Шобаб, Натан һәм Сөләйман,+
5Ибхар һәм Элишуа, Элпелет[*] һәм 6Нога, Непег һәм Япиа, 7Элишама, Быгыльяда[*] һәм Элифелет.

Пелештиләрнең җиңелүе

8•Давытка май сөртеп Исраил патшасы итеп куюларын белгәч, пелештиләр Давытны эзләргә тотындылар. Бу хакта ишетеп, Давыт аларга каршы юнәлде. 9Пелештиләр, килеп, Рефаим үзәнендә талап-басып йөри башлаган иделәр инде+. 10Шулчак Давыт:

– Пелештиләргә каршы чыгаргамы миңа? Аларны минем кулга тапшырырсыңмы? – дип, Аллаһыга мөрәҗәгать итте.

– Бар, каршы чык, Мин аларны синең кулга тапшырачакмын, – диде Давытка Раббы.

11Давыт Багал-Перасим тарафына кузгалды һәм пелештиләрне шунда тар-мар китерде.

– Су ташкыны буаны җимергән кебек, Аллаһы да минем кулым белән дошманнарымны таратып-туздырып ташлады, – диде Давыт.

Шуңа күрә әлеге урынга соңыннан Багал-Перасим[*] дип исем куштылар+. 12Пелештиләр үзләренең пот-сыннарын шунда ташлап калдырдылар, һәм Давыт үзенең кешеләренә аларны яндырырга әмер бирде.

13Күпмедер вакыттан соң пелештиләр кабат үзәндә талап-басып йөри башладылар. 14Давыт тагын сорау белән Аллаһыга мөрәҗәгать итте, һәм Ул аңа:

– Дошманның каршысына барма, әйләнеп, бәлзәм агачлыгы ягыннан артларыннан бәр. 15Бәлзәм агачларының очлары адәмнәр атлавына охшатып шаулый башлагач, һөҗүмгә күч; димәк, Пелешет гаскәрләрен тар-мар итәргә синең алдан Аллаһы Үзе бара дигән сүз бу, – диде+.

16Аллаһы ничек кушса, Давыт шулай эшләде, һәм исраилиләр, Гибгоннан Газерга җиткәнче, Пелешет гаскәрен юл буе кырып бардылар.

17Давытның даны бөтен илләргә таралды, һәм Раббының кодрәте белән барча халыклар аңардан курка торган булды+.

15

Аллаһы сандыгын Иерусалимгә алып килү

15^1Давыт шәһәрендә Давыт үзенә йортлар салды, Аллаһы сандыгы өчен урын әзерләде – чатыр корды.

2– Аллаһы сандыгын левиләрдән башка берәү дә күтәреп йөртергә тиеш түгел, – диде Давыт, – чөнки Аллаһы сандыгын алып барыр өчен һәм дә Аңа мәңге хезмәт күрсәтер өчен, Раббы левиләрне сайлады.

3Раббы сандыгын алдан хәзерләнгән урынына илтеп урнаштырыр өчен, Давыт бөтен Исраил халкын Иерусалимгә җыйды. 4Давыт Һарун угыллары белән левиләрне чакыртты+. 5Коһат угылларыннан шулар иде: башлыклары Уриел һәм аның йөз егерме кардәше; 6Мерари угылларыннан: башлыклары Асая һәм аның ике йөз егерме кардәше; 7Гершон угылларыннан: башлыклары Йоил һәм аның йөз утыз кардәше; 8Элисапан угылларыннан: башлыклары Шәмәгыйя һәм аның ике йөз кардәше; 9Хебрун угылларыннан: башлыклары Элиел һәм аның сиксән кардәше; 10Уззиел угылларыннан: башлыклары Амминадаб һәм аның йөз унике кардәше.

11Аннары Давыт руханилардан Садыйк белән Абъятарны, левиләрдән Уриелне, Асаяны, Йоилне, Шәмәгыйяне, Элиелне һәм Амминадабны чакырып:+

12– Сез – левиләрнең гаилә башлыклары. Исраил Раббы Алласының сандыгын мин әзерләгән урынга алып кайтып куяр өчен, үзегез һәм кардәшләрегез пакьләнеп-чистарыныгыз. 13Теге юлы сандыкны сез, левиләр, алып бармаганга, Раббы Аллабызның безгә ачуы чыкты: чөнки бу эшнең ничек эшләнергә тиешлеген Аңардан сорамаган идек, – диде+.

14Шуннан руханилар һәм левиләр Исраил Раббы Алласының сандыгын алып кайтыр өчен пакьләнделәр дә, 15Раббы сүзе буенча Муса әмер итеп калдырганча, сандык колгаларын җилкәләренә куеп, Аллаһы сандыгын күтәреп алып киттеләр+.

16Давыт, левиләрнең башлыкларын чакырып алып, арфа, гөслә һәм тәлинкә кебек уен коралларында уйнап шатлыклы җырлар башкарыр өчен, аларга үзләренең кардәшләреннән җырчылар билгеләргә боерды+. 17Левиләр Йоил углы Һеманны, аның кардәше Бәрәхия углы Асафны, аларның кардәшләре булган Мерари угылларыннан Кушая углы Этанны билгеләделәр;+
18аларга ярдәмгә башка кардәшләре дә тәгаенләнде, болар: Зәкәрия, Бен, Ягазиел, Шемирамот, Ехиел, Унни, Элиаб, Бенаяһ, Магасея, Мәттития, Элипеле, Мыйкныя һәм капка сакчылары Обид-Эдом белән Егыил.

19Җырчылар Һеман, Асаф һәм Этан бакыр тәлинкәләрдә;+
20Зәкәрия, Азиел, Шемирамот, Ехиел, Унни, Элиаб, Магасея һәм Бенаяһ «Аламот»[*] көенә арфада; 21Мәттития, Элипеле, Мыйкныя, Обид-Эдом, Егыил һәм Азазья исә җырчылар җитәкчелегендә шемини[*] көенә гөсләдә уйнарга тиеш иделәр. 22Леви ыругы башлыкларының берсе, Кенанья, җырга оста булганлыктан, җыр өчен җаваплы иде. 23Бәрәхия белән Элкана сандык янында сакчылар булды. 24Руханилар Шебания, Йошафат, Нетанел, Амасай, Зәкәрия, Бенаяһ һәм Элигызыр Аллаһы сандыгы алдында быргыда уйнарга тиеш иделәр. Обид-Эдом һәм Яхия шулай ук сандык янында сакчылардан булды+.

25•Шул рәвешле, Давыт, Исраил өлкәннәре һәм меңбашлары Раббының Килешү сандыгын Обид-Эдом йортыннан алып кайтырга дип киттеләр. Һәммәсе бик шат иде. 26Раббының Килешү сандыгын күтәреп баручы левиләргә Аллаһы Үзе ярдәм иткәнгә күрә, корбанга җиде үгез вә җиде сарык тәкәсе чалынды+. 27Давыт та, сандыкны күтәреп баручы левиләр, җыр башкаручылар, җырчылар җитәкчесе Кенанья дә нәфис җитен киемнән иде. Давыт өстендә әле руханиларның җитен киеме – эфод та бар иде. 28Бөтен Исраил халкы әнә шулай шатлыклы авазлар белән, тәкә мөгезе, быргы һәм тәлинкә тавышлары астында, лира вә гөсләдә уйный-уйный Раббының Килешү сандыгын алып кайтты.

29Раббының Килешү сандыгын Давыт шәһәренә алып кергән чакта, Шаул кызы Микәл тәрәзәдән карап тора иде. Раббы каршында сикерә-сикерә күңел ачучы Давыт патшаны күргәч, аның йөрәгенә Давытка карата җирәнү хисе кереп оялады+.

16

16^1Аллаһы сандыгын Давыт эшләткән чатыр эченә урнаштырганнан соң, исраилиләр Раббыга тулаем яндыру һәм татулык корбаннары китерделәр+. 2Тулаем яндыру һәм татулык корбаннары китерү тәмамлангач, Давыт халыкны Раббы исеме белән фатихалады. 3Аннары ул һәрбер исраилигә – ир-ат вә хатын-кызга – берешәр икмәк, берешәр кисәк кыздырылган ит һәм йөземле берешәр көлчә өләшеп чыкты.

4Аннары Давыт, Раббы сандыгы алдында Исраилнең Раббы Алласына мөрәҗәгать итү, Аңа шөкраннар кылу, Аны данлау кебек хезмәтне үтәү өчен, Леви токымыннан берничә кешене сайлады:+
5Асаф аларның җитәкчесе иде, ә Зәкәрия, Егыил, Шемирамот, Ехиел, Мәттития, Элиаб, Бенаяһ, Обид-Эдом һәм Егыил ярдәмчеләре булды. Аларга арфа вә гөсләдә, Асафка исә тәлинкәдә уйнау йөкләнде+. 6Руханилар Бенаяһ белән Яхәзиел Аллаһының Килешү сандыгы янында көннең-көнендә быргы кычкыртып торырга тиеш булды.

Давытның рәхмәт җыры

7•Ул көнне Давыт беренче мәртәбә Асаф белән аның кардәшләреннән Раббыны данлый торган җыр җырлатты:

8«Раббыга рәхмәтләр укыгыз, исемен яд итегез[*],
эш-гамәлләрен халыкларга җиткерегез!+
9Җырлагыз Аңа, мәдхияләр җырлагыз,
бөтен могҗизаларын сөйләп бирегез!+
10Мөкатдәс исеме белән Аның мактаныгыз!
Раббыга йөз тотучыларның йөрәкләре куансын!
11Раббыга, Аның кодрәтенә сыеныгыз,
Аның нурлы йөзен һәрчак эзләгез!+
12Ул кылган гаҗәеп гамәлләрне,
могҗизаларны, авызыннан чыккан хөкемнәрне хәтерегездә саклагыз,+

13әй сезләр, Аның колы Исраил токымы,
Ул сайлаган Ягъкуб угыллары!
14Ул – Раббы, безнең Аллабыз;

Үзенең хөкем карарларын Ул бөтен җир йөзенә чыгара+.

15Үзе төзегән килешүне Ул һәрчак истә тота,
меңнәрчә буыннарга биргән сүзен онытмый+.
16Бу килешүне Ул Ибраһим белән төзегән,
ант итеп Исхак белән ныгыткан,+
17Ягъкуб өчен – Канун,
Исраил өчен мәңгелек Килешү итеп куйган.
18Раббы әйткән: „Кәнган җирен сезгә бирәм –
хакыгызга тигән милкегез булыр“, – дигән+.
19Ул заман алар бик аз санлы кавем,
Кәнган җирендә килмешәкләр,+
20бер халыктан – икенче халыкка,
бер патшалыктан икенче патшалыкка күчеп йөрүчеләр иде.

21Әмма Раббы аларны кыерсытырга бирмәгән,
патшаларны ачуланып кисәткән:+
22„Кагылмагыз Мин сайлаган[*] халыкка,
пәйгамбәрләремә дә зарар салмагыз!“ – дигән+.

23Әй бөтен җир йөзе әһелләре, Раббыга җыр җырлагыз!

„Ул – Коткаручы!“ – дип көн дә сөйләгез!

24Халыкларга Аның дан-шөһрәтен,
бөтен кавемнәргә могҗизалы эшләрен белдерегез!+

25Чөнки Раббы бөек һәм мактауга лаектыр,
илаһларның барысыннан дәһшәтледер+.

26Мәҗүси кавемнәрнең бар илаһлары – фәкать сыннар гына,

Раббы исә күкләрне бар иткән Зат+.

27Дан вә бөеклек – Аның хозурында,
көч вә шатлык – изге йортындадыр.

28Әй халыклар, барча-барчагыз Раббыны олуглагыз,

Аның дан-шөһрәтен, кодрәтен олуглагыз!+

29Аның шанлы исемен данга күмегез!

Корбанлык малыгызны алып, Аның хозурына килегез!

Аның мәһабәт изгелеге алдында баш иегез!

30Бөтен җир йөзе тетрәнсен каршысында!

Дөньяның нигезе какшамас итеп нык корылган.

31Куанышсын күкләр, җир йөзе тантана итсен!

Халыкларга: „Раббы – патша!“ – дип игълан ителсен+.

32Дулкынланып шауласын диңгез сулары вә андагы бар нәрсә!

Шатлансын кыр-далалар вә андагы бар нәрсә,+

33урмандагы бар агачлар сөенечкә уралсын Раббы каршында!

Чөнки җир йөзен хөкем итәргә киләчәк Ул+.

34Раббыга рәхмәтләр укыгыз,
чөнки Ул игелекле,
һәм Аның мәрхәмәте мәңгелек!+

35Болай дип әйтегез:

„Коткар безне, и Аллаһы, Коткаручыбыз безнең!

Чит кавемнәр арасыннан җыеп алып, безне азат ит!

Шунда мөкатдәс исемеңә рәхмәтләр укырбыз,
шөһрәтең, даның белән мактанырбыз!“

36Исраилнең Раббы Алласына мәңге-мәңгегә мактау-шөкерләр яусын!»

Шуннан барлык халык: «Амин!» – диде һәм Раббыны данлады+.

Иерусалим һәм Гибгонда Аллаһыга хезмәт итүче левиләр

37Раббының Килешү сандыгы янында көндәлек хезмәтне даими рәвештә башкарыр өчен, Давыт Асафны һәм аның ир кардәшләрен,+
38шулай ук Обид-Эдом белән бергә аның алтмыш сигез ир кардәшен калдырды. Едутун углы Обид-Эдом һәм Хоса капка сакчылары иде. 39Рухани Садыйк белән аның рухани ир кардәшләрен исә Гибгондагы калку җирдә урнашкан Раббы чатыры янында калдырды;+
40алар, Исраилгә Раббы биргән Канунда язылганча, корбан яндыру мәзбәхендә һәрдаим, иртәсен һәм кичен, тулаем яндыру корбаны китерергә тиеш иделәр+. 41-42Алар белән бергә мәңге мәрхәмәтле Раббыга шөкраннар яудырыр өчен, ул Һеман һәм Едутунны, шулай ук, исемнәрен атап, тагын берничә кешене сайлап калдырды. Һеман һәм Едутун, быргы, тәлинкә вә башка төр уен коралларында уйнап, Раббыга җырлар җырларга тиеш иделәр. Ә Едутунның угыллары капка янында сакта тордылар++.

43•Әнә шуннан соң һәркем үз өенә кайтып китте; Давыт та, гаиләсен фатихаларга дип, өенә юнәлде.

17

Давыт нәселенең тәхеттә мәңге утырачагы турында Раббы вәгъдәсе

17^1Давыт патша шулай үз сараенда яши бирде. Көннәрнең берендә Натан пәйгамбәргә Давыт:

– Менә, мин эрбет агачыннан салынган сарайда яшим, ә Раббының Килешү сандыгы чатырда тора, – диде+.

2– Күңелеңдә булганны эшлә алайса, чөнки Аллаһы синең яндадыр, – диде аңа Натан.

3Әмма шул төнне Натанга Раббы сүзе иреште:

4– Бар, колым Давытка, Раббы менә болай дип әйтә, диген: «Минем өчен йорт салырга тиешле кеше син түгелсең. 5Исраил халкын Мисырдан алып чыккан көннән башлап бүгенгә кадәр йорт эчендә яшәгәнем юк Минем. Бер җирдән икенче җиргә күчкәндә, урыным һаман чатырда булды. 6Исраил халкы белән бергә кайда гына йөрсәм дә, Үз халкымны кайгырту өчен билгеләгән Исраил хөкемчеләренең берәрсеннән: „Ник Миңа эрбет агачыннан йорт салып бирмисез?“ – дип сорадыммы?!» 7Димәк ки, колым Давытка Күкләр Хуҗасы Раббы болай дип әйтә, диген: «Мин сине, сарык көтеп йөргән җиреңнән алып, Үземнең Исраил халкына хаким итеп куйдым+. 8Син кай тарафка юнәлсәң дә, Мин синең белән булдым, каршыңда торган бөтен дошманнарыңны кырып бардым. Синең исемеңне Мин җир йөзендә яшәүче бөек затлар рәтенә куярмын!+
9-10Үземнең Исраил халкына Мин Үзем сайлаган урынны бирермен, аны шунда урнаштырырмын, һәм ул тыныч яшәр – аны инде беркем дә борчымас; әүвәлге сыман, Үземнең Исраил халкы өстеннән хөкемчеләр билгели башлаган чордагы кебек, явыз ниятле адәмнәр Минем халкымны инде кысрыклый алмас. Мин синең бөтен дошманнарыңны буйсындырырмын. Мин сиңа шуны белдерәм: Раббы синең гаилә-йортыңны корыр+. 11Соңгы сәгатең сугып, ата-бабаларың янында тынычлык тапканнан соң, синең орлыгыңнан туган баланы патша итеп куярмын һәм аның патшалыгын ныгытырмын+. 12Ул Миңа багышлап йорт салдырыр, һәм Мин аның патшалыгын мәңгегә урнаштырырмын+. 13Мин – аның атасы, ә ул Минем углым булыр. Элекке патшадан йөз чөергән кебек, углыңны Мин беркайчан да Үземнең мәрхәмәтемнән ташламам+. 14Мин аны Үземнең йортым[*] вә патшалыгым өстеннән мәңгегә куярмын, аның тәхете мәңгелек булыр!»+

Давытның рәхмәт догасы

15Шулай итеп, Натан әлеге вәхине[*] сүзгә-сүз Давытка сөйләп бирде. 16•Шуннан Давыт, Раббы каршына килеп, дога кылды:

– И-и Раббы Аллам, Син шулай күтәрерлек кем әле мин ул кадәр?! – диде. – Минем гаиләм ни өчен Сиңа шулай мөһим? 17Моның өстенә, и Аллам, Син әле колың гаиләсенең киләчәге хакында да алдан хәбәр биреп куйдың; мине олуг бер адәм күреп мөгамәлә кыласың, и Раббы Аллам. 18Мине шулай олылаган өчен, нәрсә әйтә алам мин Сиңа?! Син бит Үзеңнең колыңны беләсең! 19И-и Раббым, бу бөек эшләрне Син колың хакына, йөрәгең кушканга эшләп, Үзеңнең мәһабәтлегеңне күрсәттең. 20И Раббым! Үз колагыбыз белән ишеткәнчә, Синең белән тиңләшердәй зат юктыр, Синнән башка алла юктыр!+
21Җир йөзендә исраилиләр кебек тагын нинди халык бар?! Коллыктан йолып алып, Син фәкать аларны гына Үзеңнеке иттең. Исемеңне дан-шөһрәткә күмәр өчен, Син бөек вә дәһшәтле эшләр кылдың – Үз халкыңны Мисыр иленнән коткардың, аның күз алдыннан чит кавемнәрне куып җибәрдең+. 22Үз халкың Исраилне Син мәңгегә Үзеңнеке иттең, һәм Син, Раббы, аның Алласына әйләндең. 23Ә хәзер, Раббым, Үзеңнең колың һәм аның гаилә-йорты турындагы сүзләреңне мәңгегә ныгытып куй һәм әйткәннәреңне тормышка ашыр. 24Синең исемеңне гомер бакый олылап искә алсыннар, «Исраил Алласы, Күкләр Хуҗасы Раббы – Исраил Алласыдыр!» – дип әйтсеннәр. Колың Давытның гаилә-йорты Синең каршыңда нык торсын! 25Син, Аллам, Үзеңнең колыңа, гаилә-йортыңны корырмын, дип әйтеп куйган идең. Шуңа күрә мин Сиңа шушы догаларымны юлларга җөрьәт иттем. 26И-и Раббым, Син – Аллаһыдыр! Үзеңнең колыңа Син әнә шундый игелекләр вәгъдә иттең! 27Колыңның гаилә-йорты күз алдыңда мәңге торсын өчен, Син аны фатихаларга ихтыяр кылдың. И-и Раббым, Синнән фатиха алучы мәңге фатихалыдыр!

18

Давытның сугышларда җиңеп чыгуы

18^1•Күпмедер вакытлар узгач, Давыт, пелештиләрне тар-мар китереп, аларны үзенә буйсындырды һәм алар кулыннан Гәтне һәм янәшәсендәге шәһәрләрне тартып алды. 2Давыт шулай ук мәабиләрне дә тар-мар итте. Шул рәвешле, мәабиләр, Давытка буйсынып, аңа салым түләүчеләргә әйләнде. 3Аннары Давыт Фырат елгасы буендагы җирләрдә үз хакимиятен урнаштыру нияте белән юлга чыккан Соба патшасы Һададгызер гаскәрләрен тар-мар китерде – аларны Хаматка кадәр куа барды+. 4Давыт аның бер мең сугыш арбасын, җиде мең җайдагын һәм егерме мең җәяүле гаскәрен әсир итте; йөз сугыш арбасына җигәрдәй атларны исән калдырып, калганнарының аяк сеңерләрен кисте+. 5Соба патшасы Һададгызерга ярдәмгә Дәмәшкътән арамиләр дә килде, әмма Давыт аларның егерме ике мең сугышчысын үтерде. 6Аннары Давыт арамиләрнең мәркәзе Дәмәшкътә үзенең сакчы гаскәрләрен калдырды, һәм арамиләр, Давытка буйсынып, аңа салым түләүчеләргә әйләнде. Давыт кайсы тарафка яу чапса да, Раббы аңа җиңү яуларга булыша торган булды. 7Һададгызер сугышчыларының алтын калканнарын Давыт Иерусалимгә алып килде+. 8Һададгызер патшаның Тибхат һәм Күн шәһәрләрендә исә Давыт күп итеп бакыр кулга төшерде. Соңрак шул бакырдан Сөләйман Аллаһы йорты өчен ясалма диңгез вә баганалар, шулай ук төрле савытлар койдырды+.

9-10Һададгызер белән һаман сугышып яшәгән Хамат патшасы Тогу[*], Давытның Соба патшасы Һададгызер гаскәрен кырып бетергәнен ишетеп, Һададгызер белән сугышкан һәм яу кырында җиңеп чыккан өчен, Давытка үзенең сәламен күндерергә һәм аны тәбрик итәргә дип, углы Һадорамны җибәрде; Һадорам[*] аның янына көмеш, алтын һәм бакырдан коелган савытлар күтәреп килде. 11Давыт патша башка халыклардан – эдоми, мәаби, аммони, пелешти һәм амалыкыйлардан тартып алган көмеш вә алтын белән бергә әлеге савытларны Раббыга багышлады+.

12Сәрүя углы Әвишәй Тоз үзәнендә эдомиләрнең унсигез меңлек гаскәрен кырып бетереп, 13Эдомда үзенең сакчы гаскәрләрен куйды; һәм бөтен эдомиләр Давытка буйсына башлады. Давыт кайсы тарафка яу чапса да, Раббы аңа җиңү яуларга булыша торган булды+. 14•Шул рәвешле, Давыт, бөтен Исраил белән патшалык итеп, үзенең бар халкы өстеннән гаделлек вә дөреслек белән хакимлек кылды. 15Сәрүя углы Йоав – аның гаскәрбашы, Ахилуд углы Еһошафат – елъязмачы,+
16Әхитүб углы Садыйк һәм Абъятар углы Әбумәлик[*] – руханилар, Шавша[*] – кәтип,+
17Еһояда углы Бенаяһ керетиләр һәм пелетиләрнең[*] башлыгы итеп билгеләнде, ә Давытның угыллары беренче дәрәҗә сарай әһелләре булды+.

19

Давытның аммониләрне җиңүе

19^1•Күпмедер вакытлар үткәч, Аммон патшасы Нахаш вафат булды, һәм патшалыкны аның углы Ханун кабул итеп алды+.

2«Нахаш миңа карата игелекле иде, мин дә аның углы Ханунга мәрхәмәт күрсәтим» дигән фикердә булып, атасын югалткан Ханун патшаның кайгысын уртаклашырга Давыт үзенең илчеләрен җибәрде, һәм Давыт хезмәтчеләре Ханунның кайгысын уртаклашырга Аммон җиренә килделәр.

3Әмма Аммон түрәләре Ханунга:

– Давыт үзенең юатучыларын атаңа хөрмәт йөзеннән җибәргәндер дип уйлыйсыңмы әллә? Җиребезне карап-күзәтеп, соңыннан җимереп китәр өчен килмәде микән аның хезмәтчеләре? – диделәр.

4Шуннан Ханун Давытның хезмәтчеләрен тотып алды да сакалларын кырдырып, янбашлары турысыннан киемнәрен яртылаш кистереп кайтарып җибәрде. 5Хезмәтчеләренең бик нык мәсхәрә ителүен ишеткәч, Давыт «Сакалыгыз җиткәнче, Әрихәдә калыгыз, шуннан соң гына өегезгә кайтырсыз» дигән боерыгын ирештерер өчен, алар каршына хәбәрчеләрен юллады.

6Давыт белән аралары бозылганны күреп, Ханун белән аммониләр, сугыш арбалары, шулай ук җайдаклар яллар өчен, Арам-Наһараимгә, Арам-Мәгакәһкә һәм Собага мең талант[*] көмеш озаттылар+. 7Алар утыз ике мең сугыш арбасы, шулай ук халкы белән бергә Мәгакәһ патшасын ялладылар; Мәгакәһ патшасы Медеба каршына килеп стан булып тукталды. Аммониләр дә, шәһәрләреннән җыенып чыгып, сугышка әзерләнде+.

8Давыт, бу хакта ишеткәч, Йоав җитәкчелегендәге батыр сугышчыларын яуга күтәрде. 9Аммон гаскәрләре шәһәр капкасыннан чыктылар да, алышырга әзерләнеп, тезелеп бастылар. Килгән патшалар исә читтәрәк басу өстендә тупланганнар иде. 10Каршысында да, артта да басып торган дошман белән алышырга туры киләсен күргәч, Йоав, Исраилнең иң батыр сугышчыларын сайлап алып, арамиләр каршысына тезеп бастырды; 11калган сугышчыларны исә, аммониләр каршысына тезәр өчен, үзенең ир туганы Әвишәйгә тапшырды:+

12– Әгәр арамиләр мине җиңә башласа, ярдәмгә килерсең, – диде ул аңа, – әгәр инде аммониләр сине җиңә башласа, мин ярдәм итәрмен. 13Кыю бул, халкыбыз өчен, Аллабыз шәһәрләре өчен үзебезне аямыйча көрәшик! Ә Раббы Үзе ничек кирәк санаса, шулай эшләсен+.

14Шуннан Йоав үзенең сугышчылары белән арамиләргә каршы һөҗүмгә күчте, һәм тегеләр аңардан чабарга тотындылар. 15Арамиләрнең кача башлавын күреп, аммониләр, Әвишәй гаскәренә арка куеп, шәһәр эченә кире кереп тулдылар. Аннары Йоав Иерусалимгә әйләнеп кайтты. 16Исраилиләрдән җиңелгәннәрен күргәч, арамиләр, чапкыннарын җибәреп, ярдәмгә Фырат аръягында яшәүче арамиләрне чакырып китерделәр; алар белән Һададгызерның гаскәр башлыгы Шофак[*] җитәкчелек итә иде+.

17Бу хәбәр Давытка ирешкәннән соң, ул, бөтен исраилиләрне җыеп, Үрдүнне кичте дә, арамиләр янына килеп җитеп, сугышчыларын дошман каршына тезеп бастырды һәм һөҗүмгә күчте; шулай итеп, ике арада сугыш башланды. 18Арамиләр, сугыш кырын ташлап, исраилиләрдән качарга тотынды. Давыт арамиләрнең җиде мең сугыш арбасын һәм кырык мең җәяүле гаскәрен юк итте; ул шулай ук дошманның гаскәр башлыгы Шофакны да үтерде. 19Исраил гаскәреннән җиңелгәннән соң, моңарчы Һададгызер яклы патшалар, Давыт белән солых төзеп, аңа буйсыну белдерделәр. Шушы хәлләрдән соң арамиләр аммониләргә ярдәм кулы сузмас булдылар.

20

20^1•Яз җитеп, патшаларның яу чабар вакыты җиткәч, Йоав үзенең гаскәре белән Аммон җирләрен таларга тотынды, Рабаһ янына килеп, аны камап алды. Бу вакыт Давыт үзе Иерусалимдә иде. Йоав, Рабаһны басып алып, аны җимерде+. 2Шунда Давыт, аммониләр илаһы булган Милком сынының башыннан бер талант алтыннан коелган һәм асылташ белән бизәлгән таҗын салдырып, әлеге асылташны үзенең таҗына беркетте. Әлеге шәһәрдә Давыт бик күп мал-мөлкәт кулга төшерде. 3Шәһәрдә яшәгән халыкны исә, куып алып китеп, пычкы, тимер кәйлә һәм балта белән эшләргә мәҗбүр итте. Аммониләр яшәгән бөтен шәһәрләрдә Давыт шулай эшләде. Аннары Давыт үзенең барлык гаскәре белән Иерусалимгә әйләнеп кайтты.

Пелештиләргә каршы алып барган сугышлар

4Күпмедер вакыттан Газерда пелештиләр белән сугыш чыкты да, хушалы Сиббекәй рефаимнәр[*] токымыннан булган Сиппайның[*] җанын кыйды; һәм пелештиләр буйсынырга мәҗбүр булды+. 5Шуннан соң пелештиләр белән тагын бер көрәш булды; биредә Ягыр углы Элханан гәтле Галиатның ир кардәше Лахмине үтерде. Лахминең сөңге сабы туку күшәсе сыман иде+.

6Аннары Гәттә янә бер сугыш булды; анда аяк-кулларында алтышар бармак үскән, җәмгысы егерме дүрт бармаклы, рефаимнәр нәселенә караган гаҗәп озын буйлы берәү бар иде. 7Әнә шул кеше исраилиләрне яманларга тотынгач, Давытның кардәше Шимга углы Йонатан аны үтерде+.

8Әлеге кешеләр Гәт шәһәрендә яшәүче рефаимнәр нәселеннән иде, аларның үлеме Давыт һәм аның хезмәтчеләре кулыннан булды+.

21

Давытның халык исәбен алырга боеруы

21^1•Бервакыт шайтан, исраилиләргә каршы чыгып, Давытны Исраил халкының исәбен алырга котыртты+.

2Давыт Йоавка һәм гаскәр башлыкларына:

– Кайда күпме халык яшәгәнен белер өчен, Беер-Шебадан алып Данга кадәр Исраилнең бөтен халкын йөреп чыгып исәбен алыгыз, – дип боерды+.

3Әмма патшага Йоав:

– Раббы Үзенең халкын хәзергедән тагын йөз тапкырга ишәйтсен, ләкин аларның барсы да әфәндемнең коллары түгелмени, и патша әфәндем?! Әфәндем патшага бу ни өчен кирәк?! Исраил халкын нигә гаепле итәргә?! – дип җаваплады+.

4Тик патша үз сүзендә нык торды, һәм Йоав юлга кузгалды, бөтен Исраил җирен йөреп чыкты, шуннан Иерусалимгә әйләнеп кайтты. 5Йоав халыкның исәбен Давытка җиткерде; исемлек буенча исраилиләрдә – бер миллион йөз мең, яһүдиләрдә исә сугышка яраклы дүрт йөз җитмеш мең ир-егет булуы ачыкланды+.

6Левиләр белән Беньяминнәрне исә Йоав исәпкә алмады, чөнки патша әмере аның күңеленә ятмады+.

Аллаһының Давытны җәзага тартуы

7•Давытның әлеге гамәле Аллаһы күзенә ятышсыз күренде, һәм Ул Исраилне җәзага тартты.

8Шуннан Давыт Аллаһыга:

– Әлеге гамәлем белән мин гөнаһ эш кылдым; шуның өчен бүген, зинһар, колыңның гөнаһын кичер, чөнки зур ахмаклык эшләдем, – диде+.

9Аннары Давыт хезмәтендәге гаиптән хәбәр бирүче Гәдкә Раббы сүзе иңде:+

10– Давытка, барып, Минем сүзләремне җиткер: «Раббы болай дип әйтә, диген: „Мин сиңа өч төрле җәза тәкъдим итәм, шуларның берсен сайлап ал, һәм Мин сиңа үзең сайлап алган шул җәзаны бирермен“».

11Гәд, Давыт янына килеп:

– Раббы болай дип әйтә: «Әлеге җәзаларның берсен сайлап ал: 12өч ел буе тоташтан ачлык килсенме, яисә кылыч белән коралланган дошманнарың өч ай дәвамында сине эзәрлекләсенме, әллә инде Раббы кылычы ябырылсынмы – илеңдә үлем зәхмәте булып, Раббы фәрештәсе бөтен Исраил җирендә өч көн буена халыкны кырсынмы?» Хәзер хәл ит: мине бирегә җибәргән Раббыга нинди җавап бирергә тиешмен? – диде.

13Гәдкә Давыт болай дип җавап кайтарды:

– Миңа бик авырдыр, ләкин адәм кулыннан җәза алганчы, Раббы кулыннан җәза күрүең хәерлерәк, чөнки Аның рәхим-шәфкате чиксездер+.

14Шуннан Раббы исраилиләргә үләт зәхмәте җибәрде, һәм җитмеш мең кешенең гомере киселде+. 15Аллаһы, Иерусалимне юк итәр өчен, Үзенең фәрештәсен юллады. Фәрештә Иерусалим каласын кырырга тотынгач, Раббы аны кызганды – җәза бирүдән баш тартты.

– Җитәр, төшер кулыңны! – диде Ул фәрештәгә.

Бу вакытта Раббы фәрештәсе явүси Орнан[*] ындыры янына җиткән иде+. 16Шулчакны Давыт күзләрен югары күтәрде һәм җир белән күк арасында Иерусалим өстенә кылычын сузган Раббы фәрештәсен күреп алды. Тупас тукымага төренгән Давыт һәм өлкәннәр шунда йөзләре белән җиргә капландылар. 17Давыт Аллаһыга:

– Халык санын исәпкә алырга мин куштым түгелме?! Гөнаһлы мин – яманлык кылдым! Бу кешеләр, Синең сарыкларың, бернинди начарлык эшләмәде ич. И-и Раббы Аллам! Синең җәзаң миңа һәм атам гаиләсенә төшсен. Халкың үләт зәхмәтеннән кырылмасын иде, – диде.

Давытның Раббыга мәзбәх коруы

18•Аннары Раббы фәрештәсе Гәдкә:

– Давытка әйт, явүси Орнан ындырына барып, Раббыга мәзбәх корсын, – диде, 19һәм Раббы исеменнән Гәд кушканны эшләргә дип, Давыт китеп барды.

20Бу вакытны Орнан бодай суга иде. Ул борылып карады да фәрештәне күрде. Аның белән булган дүрт углы исә кереп яшеренде. 21Үзенә таба килүче Давытны күреп, Орнан ындыр табагыннан аның каршына чыкты һәм патша алдында җиргә кадәр башын иде. 22Давыт Орнанга:

– Тиешле бәягә миңа үзеңнең ындырыңны сат. Халык үләт зәхмәтеннән кырылмасын өчен, Раббыга шунда мәзбәх кормакчымын, – диде+.

23– Ал, алайса. Әфәндем патша җаны теләгәнне эшләсен. Менә тулаем яндыру корбаны өчен үгезләр, ягар өчен – ашлык сугу җайланмалары, икмәк бүләге өчен – бодай; һәммәсен бушка бирәм, – диде Орнан Давытка+.

24Әмма Давыт патша аңа:

– Юк, боларның һәммәсе өчен мин сиңа тиешле бәясен түлим, синең әйберләреңне мин Раббыга бирә һәм бушка килгән малны да корбан китерә алмыйм, – дип җавап кайтарды 25һәм әлеге урын өчен Орнанга алты йөз шәкыл[*] алтын түләде.

26Аннары Давыт шул урында Раббыга багышлап мәзбәх корды һәм Аңа тулаем яндыру корбаны белән татулык корбаны китерде. Давыт Раббыга мөрәҗәгать иткәннән соң, Раббы, аны ишетеп, корбан яндыру мәзбәхенә күкләрдән ут иңдерде+.

27Шуннан Раббы Үзенең фәрештәсенә:

– Кылычыңны кынысына кире тыгып куй, – диде.

28Шулчак Давыт, Раббының явүси Орнан ындырында биргән җавабын күреп, Аңа корбан китерде. 29Муса чүлдә ясаган Раббы чатыры белән корбан яндыру мәзбәхе ул вакытта Гибгон каласындагы калкулыкта иде,+
30әмма Давыт Аллаһыга мөрәҗәгать итәр өчен анда бара алмады, чөнки Раббы фәрештәсенең кылычыннан аның коты алынган иде.

22

22^1– Раббы Алланың йорты һәм Исраил халкының корбан яндыру мәзбәхе биредә булачак, – диде Давыт+.

Давытның Аллаһы йортын салырга әзерләнүе

2Аннары ул, Исраил җиренә читтән килеп төпләнгән ят кавем кешеләрен бер җиргә тупларга боерып, аларга Аллаһы йортын төзер өчен таш шомарту эшен йөкләде+. 3-4Капка-ишекләргә кадак-күгән вә беркеткечләр кояр өчен, байтак кына тимер, шулай ук үлчәп бетерә алмас күләмдә бакыр вә исәп-хисапсыз эрбет агачы әзерләде, чөнки сидунлылар белән сурлылар Давытка бик күп эрбет агачы китергән иделәр++.

5– Углым Сөләйман әлегә яшь һәм тәҗрибәсездер, – диде Давыт, – ә Раббы өчен салыначак йорт искиткеч мәһабәт, даны бөтен дөньяга таралырлык мәшһүр булырга тиеш. Шулай булгач, мин аның өчен бөтен кирәк-яракны әзерли торырга тиешмен.

Шул рәвешле, соңгы сәгате сукканчыга кадәр Давыт шактый күп әйбер әзерләп калдырды+.

6Аннары, углы Сөләйманны чакырып алып, Исраилнең Раббы Алласына багышлап йорт салырга кушты:

7– Углым! – диде Давыт Сөләйманга, – мин Раббы Аллама багышлап йорт салырга ниятләгән идем,+
8әмма Раббы миңа: «Син үз гомереңдә байтак кан койдың һәм зур сугышлар алып бардың, шул сәбәпле син Миңа багышланган йортны сала алмыйсың, чөнки Минем күз алдымда җиргә байтак адәм каны койдың+. 9Әмма синең углың туачак, ул исә тынычлык тарафдары булачак; Мин аңа әйләнә-тирәсендәге барлык дошманнарыннан тынычлык бирермен, шуңа күрә аның исеме дә Сөләйман[*] булыр. Ул патшалык иткән чорда, Мин Исраилгә тынычлык вә иминлек иңдерермен+. 10Миңа багышланган йортны ул төзер, һәм ул Минем углым булыр, Мин исә аңа ата булырмын. Исраил өстеннән аның патшалыгын Мин мәңгегә урнаштырырмын!»+
11Шулай, угълым, Раббы синең юлдашың булсын. Эшләрең уңышлы барсын, синең хакта Ул әйткәнчә, Раббы Аллаңа багышланган йортны сиңа төгәлләп чыгарга язсын. 12Раббы сине Исраил патшасы итеп куйгач, Раббы Аллаң канунын үтәр өчен, Ул сиңа үткен зиһен вә гакыл иңдерсен иде. 13Раббының Муса аша Исраил халкына биргән кагыйдә вә карар-кануннарын төгәл үтәсәң, эшең һәрчак уң булыр. Нык һәм батыр бул, курку белмә һәм күңел төшенкелегенә бирелмә+. 14Мин, зур тырышлык куеп, Раббы йорты өчен йөз мең талант алтын вә мең тапкыр мең талант көмеш, шулай ук исәпсез-хисапсыз күләмдә бакыр белән тимер, агач вә таш та хәзерләдем. Шуңа өстәп син дә хәзерләрсең. 15-16Синдә таш кисүчеләр, таш шомартучылар, балта осталары, шулай ук алтын, көмеш, бакыр вә тимер эшенә оста һөнәр ияләре күптер. Башлап җибәреп, эшкә тотын; Раббы синең юлдашың булсын.

17Давыт бөтен Исраил юлбашчыларына углы Сөләйманга ярдәм күрсәтергә боерып:

18– Сезгә бөтен яктан тыныч тормыш биргән Раббы Аллагыз юлдашыгыз түгелме әллә? Шушы җирдә яшәүче барлык халыкларны Ул минем кулга тапшырды һәм, шул рәвешле, әлеге җирләр Раббыга һәм Аның халкына буйсына+. 19Димәк ки, бөтен йөрәгегез һәм күңелегез белән Раббы Аллагызның йөз нурын эзләгез. Раббының Килешү сандыгын һәм Аллаһының изге савытларын Раббыга багышланасы йортка күчерер өчен, Раббы Алланың мөкатдәс урынын төзи башлагыз, – диде.

23

Левиләрнең вазифасы

23^1Шактый олыгаеп өлкән яшькә җиткәннән соң, Исраил патшасы итеп Давыт үзенең углы Сөләйманны билгеләде+. 2Аннары, Исраилнең бөтен юлбашчыларын, руханиларын һәм левиләрне үз янына җыеп, 3яше утыздан югары булган левиләрнең санын исәпкә алды: алар утыз сигез мең кеше булып чыкты+. 4Давыт:

– Шулар арасыннан егерме дүрт меңе Раббы йортындагы эшләрне башкарырга, алты меңе идарә итәргә һәм хөкем чыгарырга, 5дүрт меңе капкалар янында каравыл торырга һәм тагын дүрт меңе, мин ясаткан уен коралларында уйнап, Раббыга дан җырларга тиеш, – диде+.

6Шуннан Давыт левиләрне Леви угыллары – Гершон, Коһат һәм Мерари нәселләре буенча төркемнәргә бүлде+.

7Гершонның ике углы: Ладан һәм Шимгый+.

8Ладанның өч углы: беренчесе – Ехиел, калганнары – Зетам һәм Йоил+.

9Шимгый угыллары Шеломот, Хазиел һәм Һаран атлы булып, алар өчесе дә Ладан нәселенең кабилә башлыклары иде. 10Шимгыйның Яхат, Зиза, Игуш һәм Берига исемле тагын дүрт углы булып, 11өлкәне – Яхат, икенчесе Зиза иде. Игуш һәм Бериганың балалары аз булу сәбәпле, алар аталары йортында бер гаилә исәбендә йөрделәр.

12Коһатның дүрт углы: Амрам, Исһар, Хебрун һәм Уззиел+. 13Амрамның угыллары: Һарун һәм Муса. Һарун һәм аның нәселенә иң изге әйберләр өчен җаваплылык, шулай ук Раббы алдында корбан китерү, Аңа хезмәт итү һәм Аның исеменнән фатиха күндерү мәңгегә йөкләнде+.

14Аллаһы кешесе Мусаның угыллары Леви ыругының бер өлеше булып санала иде+. 15Мусаның угыллары: Гершом һәм Элигызыр+.

16Гершомның беренче углы Шебуһел атлы иде+.

17Элигызырның беренче углы Рехабьядән башка угыллары тумый; ә Рехабьянең үзенең угыллары бик күп була+.

18Исһарның өлкән углы Шеломит атлы иде.

19Хебрунның угыллары: өлкәне – Ярия, икенчесе – Амария, өченчесе – Яхәзиел, дүртенчесе – Якамгам+.

20Уззиелнең угыллары: беренчесе – Михә, икенчесе – Ишшия+.

21Мераринең угыллары: Махли һәм Муши.

Махлинең угыллары: Элгазар һәм Кыйш+. 22Элгазар угыллар калдырмыйча дөньядан китеп бара: аңардан кыз балалар гына туа; әлеге кызлар үзләренең кардәшләре булган Кыйш угылларына кияүгә чыгалар+.

23Мушинең өч углы: Махли, Эдер һәм Еремот+.

24Исемнәре гаиләләре буенча нәселнамәгә теркәлеп, яше егермедән узган һәм Раббы йортында хезмәт күрсәткән Леви ыругының кабилә башлыклары әнә шулардыр+. 25Чөнки Давыт болай дип әйтеп куйган була:

– Исраилнең Раббы Алласы, Үзенең халкына тынычлык китереп, мәңгегә Иерусалимдә калды;+
26шуңа күрә левиләргә хәзер Изге чатырны һәм анда гыйбадәт кылганда кулланыла торган төрле әйберләрне күтәреп күченеп йөрүнең кирәге юк.

27Давытның соңгы боерыгы буенча, левиләрнең егерме яшьтән узганнары исәпкә алынган иде.

28Левиләрнең вазифасы Раббы йортында, аның ишегалдында вә янкормалардагы хезмәттә Һарун угылларына булышудан гыйбарәт иде. Алар изге әйберләрнең чисталыгы, Аллаһы йортында башкарыла торган һәр төр хезмәт,+
29изге икмәк, икмәк бүләгенә дигән бодай оны, төче күмәч, таба икмәге, зәйтүн мае кушып пешерелгән икмәк, шул бүләкләрнең авырлыгы, саны вә күләме өчен җаваплы иделәр. 30-31Болардан тыш, левиләр һәр шимбә көнне, Яңа ай бәйрәмендә һәм башка бәйрәмнәрдә Раббыга тулаем яндыру корбаны китергәндә, шулай ук һәр иртә вә кичен Раббыга рәхмәтләр укырга, дан җырларга, билгеле бер санда һәрчак Аның алдында хезмәт итәргә тиеш булдылар+. 32Шулай итеп, алар Очрашу чатыры, изге әйберләр өчен җаваплы булып, Раббы йортындагы хезмәттә кардәшләре Һарун угылларына ярдәм күрсәтергә тиеш иделәр.

24

Руханилар

24^1Һарун нәселе тармакларга түбәндәгечә бүленде. Һарун угыллары: Надаб, Абиһу, Элгазар һәм Итамар+. 2Надаб белән Абиһу аталарыннан элегрәк дөнья куялар, аларның угыллары тумый кала; шул сәбәпле рухани вазифасын Элгазар белән Итамар башкара+.

3Элгазар нәселеннән Садыйк, Итамар нәселеннән Әхимәлик белән берлектә Давыт, хезмәт вазифаларына карап, Һарун нәселен төркемнәргә бүлеп чыкты+. 4Итамар нәселе белән чагыштырганда Элгазар нәселендә гаилә башлыклары күбрәк булганга, Элгазар нәселе – уналты, ә Итамар нәселе сигез төркемгә бүленде. 5Изге йортта да, Раббы алдында да эш башында беренчеләрдән булып Элгазар һәм Итамар нәселе торганга күрә, алар жирәбә буенча бүленде. 6Патша, түрәләр, рухани Садыйк, Абъятар углы Әхимәлик алдында, шулай ук руханиларның һәм левиләрнең гаилә башлыклары алдында Леви нәселеннән булган Нетанел углы Шәмәгыйя, кәтип буларак, Элгазар белән Итамарның нәселбашларын теркәп барды. Нәселбашлары әүвәл Элгазар токымыннан, аннары Итамар токымыннан чиратлап сайланды.

7Беренче булып жирәбә Яһоярибкә төште, икенчесе – Едагыйягә,+
8өченчесе – Хәримгә, дүртенчесе – Сәгуримгә, 9бишенчесе – Малкиягә, алтынчысы – Миямингә, 10җиденчесе – Һаккоска, сигезенчесе – Абиягә,+
11тугызынчысы – Ешуага, унынчысы – Шәканьягә, 12унберенчесе – Эльяшибка, уникенчесе – Якымга, 13унөченчесе – Хуппага, ундүртенчесе – Яшебьябкә, 14унбишенчесе – Билгәйгә, уналтынчысы – Иммерга, 15унҗиденчесе – Хезиргә, унсигезенчесе – Һафисеска, 16унтугызынчысы – Петахиягә, егерменчесе – Яхәзкылга, 17егерме беренчесе – Яхингә, егерме икенчесе – Гәмулга, 18егерме өченчесе – Делаягә, егерме дүртенчесе Магазиягә төште.

19Бабалары Һарунга Исраилнең Раббы Алласы калдырган Канун буенча, Раббы йортына хезмәт итәргә килгәндә, алар жирәбәгә чыккан шушы тәртипне сакларга тиеш иделәр.

Башка левиләрнең исемлеге

20Левинең башка нәсел варислары түбәндәгеләрдер:

Амрам угылларыннан – Шубаһел;

Шубаһел угылларыннан – Яхдея;+

21Рехабья угылларыннан беренче бала Ишшия;

22Исһар угылларыннан – Шеломот; Шеломот угылларыннан – Яхат;

23Хебрун угылларыннан: беренчесе – Ярия, икенчесе – Амария, өченчесе – Яхәзиел, дүртенчесе – Якамгам+.

24Уззиел угылларыннан – Михә; Михә угылларыннан – Шамир.

25Михәнең кардәше – Ишшия; Ишшия угылларыннан – Зәкәрия.

26Мерари угыллары: Махли һәм Муши; Ягазия углы Бено.

27Мерари углы Ягазиядән – Бено һәм Шоһам, Зәкүр һәм Ибри.

28Махлидән – Элгазар (аның угыллары булмый).

29Кыйштан – Кыйш углы Ярахмел.

30Муши угыллары: Махли, Эдер һәм Яримут.

Болар барысы да – гаиләләре буенча саналган левиләр. 31Алар да, кардәшләре Һарун угыллары кебек, Давыт патша, Садыйк, Әхимәлик каршында, шулай ук руханилар һәм левиләрнең гаилә башлыклары алдында жирәбә тарттылар. Өлкән угылларның гаиләләре кече угылларныкы белән бертигез күрелде+.

25

Җырчылар

25^1Давыт һәм аның гаскәрбашлары Асаф, Һеман һәм Едутунның угылларын махсус хезмәт өчен башкалардан аерып алды: алар гөслә, арфа вә тәлинкәләрдә уйнап пәйгамбәрлек кылырга тиеш иде. Әлеге хезмәтне башкаручылар түбәндәгеләр+. 2Асаф угылларыннан: Зәкүр, Йосыф, Нетания һәм Асарела. Асаф, үзенең угыллары өстеннән җитәкчелек итеп, патша боерыгы буенча пәйгамбәрлек кылырга тиеш иде. 3Едутун угылларыннан: Гедалия, Сәри, Ишагыйя, Шимгый[*], Хәшәбия һәм Мәттития, җәмгысы алтау. Аталары Едутун аларның җитәкчесе булды, һәм ул, гөслә көенә пәйгамбәрлек кылып[*], Раббыга рәхмәтләрен вә мактауларын яудырырга тиеш иде. 4Һеман угылларыннан: Вуккыйя, Маттания, Уззиел, Шебуһел, Яримут, Ханания, Ханани, Элиата, Гиддалти, Ромамти-Эзер, Йошбыкаша, Маллоти, Һотир һәм Махазиут. 5Болар барысы да патша хезмәтендәге гаиптән хәбәр бирүче Һеманның угылларыдыр. Алар аңа Аллаһының, Мин синең даныңны күтәрермен, дигән вәгъдәсе буенча бирелгән иделәр. Аллаһы Һеманга ундүрт угыл һәм өч кыз бала бүләк итте.

6Болар һәммәсе, тәлинкәләрдә, арфа вә гөсләдә уйнап, аталары җитәкчелегендә Раббы йортында җырлаучылар иде. Аллаһы йортындагы хезмәтләре аларның шуннан гыйбарәт булды. Асаф, Едутун һәм Һеман – патша кул астындагы хезмәтчеләрдер. 7Раббы каршында җыр башкару сәнгатенә өйрәтелгән һәм әлеге эшнең остасы булган кешеләрнең саны – кардәшләре белән бергә – җәмгысы ике йөз дә сиксән сигез иде. 8Боларның һәммәсе – кечесе-олысы, укытучысы-шәкерте – жирәбә салып, вазифаларын бүлеште+.

9Беренче жирәбә Асаф углы Йосыфка чыкты. Икенчесе – Гедалия нәселенә; кардәшләре һәм угыллары белән алар унике кеше иде. 10Өченчесе – Зәкүр нәселенә; угыллары һәм кардәшләре белән алар унике кеше иде. 11Дүртенчесе – Исри нәселенә; угыллары һәм кардәшләре белән алар унике кеше иде. 12Бишенчесе – Нетания нәселенә; угыллары һәм кардәшләре белән алар унике кеше иде. 13Алтынчысы – Вуккыйя нәселенә; угыллары һәм кардәшләре белән алар унике кеше иде. 14Җиденчесе – Ясарела нәселенә; угыллары һәм кардәшләре белән алар унике кеше иде. 15Сигезенчесе – Ишагыйя нәселенә; угыллары һәм кардәшләре белән алар унике кеше иде. 16Тугызынчысы – Маттания нәселенә; угыллары һәм кардәшләре белән алар унике кеше иде. 17Унынчысы – Шимгый нәселенә; угыллары һәм кардәшләре белән алар унике кеше иде. 18Унберенчесе – Азарел нәселенә; угыллары һәм кардәшләре белән алар унике кеше иде. 19Уникенчесе – Хәшәбия нәселенә; угыллары һәм кардәшләре белән алар унике кеше иде. 20Унөченчесе – Шубаһел нәселенә; угыллары һәм кардәшләре белән алар унике кеше иде. 21Ундүртенчесе – Мәттития нәселенә; угыллары һәм кардәшләре белән алар унике кеше иде. 22Унбишенчесе – Еремот нәселенә; угыллары һәм кардәшләре белән алар унике кеше иде. 23Уналтынчысы – Ханания нәселенә; угыллары һәм кардәшләре белән алар унике кеше иде. 24Унҗиденчесе – Йошбыкаша нәселенә; угыллары һәм кардәшләре белән алар унике кеше иде. 25Унсигезенчесе – Ханани нәселенә; угыллары һәм кардәшләре белән алар унике кеше иде. 26Унтугызынчысы – Маллоти нәселенә; угыллары һәм кардәшләре белән алар унике кеше иде. 27Егерменчесе – Элията нәселенә; угыллары һәм кардәшләре белән алар унике кеше иде. 28Егерме беренчесе – Һотир нәселенә; угыллары һәм кардәшләре белән алар унике кеше иде. 29Егерме икенчесе – Гиддалти нәселенә; угыллары һәм кардәшләре белән алар унике кеше иде. 30Егерме өченчесе – Махазиут нәселенә; угыллары һәм кардәшләре белән алар унике кеше иде. 31Егерме дүртенчесе – Ромамти-Эзер нәселенә; угыллары һәм кардәшләре белән алар унике кеше иде.

26

Капка сакчылары

26^1Капка янында сакта торучылар түбәндәге төркемнәргә бүленде. Корах нәселеннән: Асаф углы Коредан туган Мешелемия. 2Мешелемия угыллары: беренчесе – Зәкәрия, икенчесе – Едигаил, өченчесе – Зәбәдия, дүртенчесе – Ятниел,+
3бишенчесе – Элам, алтынчысы – Еһоханан, җиденчесе – Эльеһогынай.

4Обид-Эдом угыллары: беренчесе – Шәмәгыйя, икенчесе – Яһозабад, өченчесе – Йоах, дүртенчесе – Сәкәр, бишенчесе – Нетанел,+
5алтынчысы – Аммиел, җиденчесе – Исәсхәр, сигезенчесе – Пегуллетай. Болар – Обид-Эдомның Аллаһы фатихасы белән туган угылларыдыр+. 6Обид-Эдом углы Шәмәгыйянең дә угыллары туды. Гаять булдыклы, сәләтле бу кешеләр барысы да гаилә башлыклары булды. 7Шәмәгыйянең угыллары шулар: Отни, Репаил, Обид, Элзабад. Шәмәгыйянең ир туганнары Элиһу белән Семәхья дә булдыклы ир-атлар иде. 8Болар һәммәсе Обид-Эдом нәселеннән; алар үзләре дә, аларның угыллары да, шулай ук ир туганнары да булдыклы, эшлекле адәмнәрдер; Обид-Эдом нәселеннән барлыгы алтмыш ике кеше бар иде+.

9Мешелемиянең булдыклы, сәләтле унсигез углы һәм ир туганы бар иде.

10Мерари нәселеннән булган Хосаның угыллары: иң өлкәне – Шимри; беренче бала булмаса да, атасы аны өлкән угыл дип игълан иткән иде; 11икенчесе – Хилкыйя, өченчесе – Тебалья, дүртенчесе – Зәкәрия. Хосаның барлыгы унөч углы һәм ир туганы бар иде.

12Гаилә башлыклары буенча төркемнәргә бүленгән әлеге капка сакчылары, башка кардәшләре кебек үк, Раббы йортында һәркем үз вазифасын башкарды. 13Һәр гаилә, жирәбә салып, кем кайсы капкада сакта торасын билгеләде. Кечеләр дә олылар белән беррәттән жирәбәдә катнашты+. 14Көнчыгыш капка Шелемиягә төште; аның углы Зәкәриягә (ул гакыллы-зирәк киңәшче иде) дә жирәбә салдылар – аңа төньяк капка чыкты. 15Жирәбәгә төшкәнчә, Обид-Эдом көньяк капканы сакларга, ә аның угыллары келәтләр каравылларга тиеш иде+. 16Шуппим белән Хоса көнбатыш капканы, шулай ук югары юлдагы Шәллекет капкасын да сакларга тиеш булды. Сакчылар анда кара-каршы торды. 17Көнчыгыш якта көн дә алтышар, төньякта һәм көньякта – левиләрдән дүртешәр сакчы һәм келәтләр янында икешәр сакчы каравыл торды. 18Көнбатыш тарафтагы ишегалдына килсәк, юл буенда дүртешәр, ә ишегалдында икешәр сакчы торды. 19Корах һәм Мерари нәселеннән булган капка сакчылары әнә шул рәвешле бүленде.

Хәзинә саклагычын каравыллаучылар һәм башка хезмәтчеләр

20Левиләрнең башка ир туганнары Аллаһы йортындагы хәзинә саклагычларына һәм изге әйберләр саклагычына күз-колак булырга тиеш иде. 21Гершон нәселеннән булган Ладанның углы – Яхиели; ул Гершон нәселендәге Ладанның гаилә башлыкларыннан берсе иде+. 22Әлеге Яхиели угыллары Зетам һәм аның ир туганы Йоил Раббы йортындагы хәзинә саклагычлары өчен җаваплы булды.

23Амрам, Исһар, Хебрун һәм Уззиел нәселеннән башка ир-егетләргә килгәндә: 24Муса углы Гершомнан туган Шебуһел Раббы йортындагы хәзинә саклагычларында каравыл башлыгы булды+. 25Әлеге Шебуһелнең ир кардәше Элигызырның Рехабья атлы углы булып, аның – Ишагыйя, Ишагыйянең – Йорам, Йорамның – Зихри, Зихринең – Шеломот атлы углы бар иде+. 26Давыт патша, гаилә башлыклары, меңбашлары вә йөзбашлары һәм гаскәрбашлары тарафыннан Аллаһыга багышланган изге әйберләр саклагычы өчен Шеломот һәм аның ир кардәшләре җаваплы булды+. 27Сугыш кырында яулап алынган һәм таланган мал-мөлкәтне алар Раббы йортын төзекләндерүгә багышлый торганнар иде. 28Шул рәвешле, гаиптән хәбәр бирүче Шемуил, Кыйш углы Шаул, Нер углы Абнер, Сәрүя углы Йоавлар Аллаһыга багышлаган һәммә изге әйбернең саклылыгы Шеломот һәм аның ир кардәшләре өстендә булды.

29Исһар нәселеннән Кенанья һәм аның угылларының хезмәте Аллаһы йорты белән бәйләнмәгән иде; алар Исраилдә түрә вә хөкемче вазифасын башкарды+.

30Хебрун нәселеннән Хәшәбия һәм аның ир кардәшләре – мең җиде йөз булдыклы ир-егет – Исраилдә, Үрдүн елгасының көнбатыш төбәгендә Раббыга хезмәт күрсәтү һәм патшаның эшләре өчен җаваплы булды+. 31Нәсел шәҗәрәсеннән күренгәнчә, Хебрун нәселеннән Ярия Хебрун гаилә-йортының башлыгы иде. Давыт идарәсенең кырыгынчы елында алып барылган тикшерүләрдән соң, Гилыгад Ягызерында хебруннар арасында бик тә сәләтле, булдыклы кешеләр барлыгы ачыкланды+. 32Яриянең ир кардәшләре арасында ике мең җиде йөз булдыклы гаилә башлыгы бар иде. Давыт патша аларны рубиннәр, гәдләр һәм Көнчыгыш менашшелар ыругында Аллаһы хезмәтенә һәм патшаның барлык эшләренә күзәтчелек итәр өчен билгеләде.

27

Гаскәр башлыклары

27^1•Патшага хезмәт күрсәтүче исраилиләрнең гаилә башлыклары, меңбашлары, йөзбашлары һәм хәрби бүлек җитәкчеләренең исемлеге түбәндә китерелә. Егерме дүрт мең гаскәридән торган бүлекләрнең һәммәсе ел әйләнәсендә бер ай дәвамында хезмәт итәргә тиеш иде.

2Беренче айда хезмәт күрсәтергә тиешле бүлек белән Зәбдиел углы Яшабгам җитәкчелек итте; аның бүлегендә җәмгысы егерме дүрт мең кеше саналды. 3Перес нәселеннән булган Яшабгам барлык гаскәрбашлары өстеннән беренче айда җитәкчелек итте+.

4Икенче айда хезмәт күрсәтергә тиешле бүлек белән ахуахлы Додай идарә итте; Миклут аның ярдәмчесе булды; Додай җитәкләгән бүлектә егерме дүрт мең кеше саналды.

5Өченче ай өчен гаскәрбашы итеп рухани Еһояданың углы Бенаяһ билгеләнде; аның бүлегендә дә егерме дүрт мең кеше саналды+. 6Әлеге Бенаяһ, Утыз башлыкның берсе булып, аларның җитәкчесе иде. Аның углы Аммизабад та аның бүлегендә хезмәт итте.

7Дүртенче ай өчен бүлек җитәкчесе итеп Йоавның ир кардәше Асаһел билгеләнде; соңрак аның урынына углы Зәбәдия калды; аның бүлегендә дә егерме дүрт мең кеше саналды+.

8Бишенче ай өчен бүлекнең гаскәрбашы итеп Израх нәселеннән Шамһут билгеләнде; аның бүлегендә дә егерме дүрт мең кеше саналды.

9Алтынчы ай өчен бүлек җитәкчесе итеп тыкуалы Иккышның углы Гыйра билгеләнде; аның бүлегендә дә егерме дүрт мең кеше саналды.

10Җиденче ай өчен бүлек җитәкчесе итеп Эфраим ыругыннан пелонлы Хелес билгеләнде; аның бүлегендә дә егерме дүрт мең кеше саналды.

11Сигезенче ай өчен бүлек җитәкчесе итеп Зерах нәселеннән хушалы Сиббекәй билгеләнде; аның бүлегендә дә егерме дүрт мең кеше саналды+.

12Тугызынчы ай өчен бүлек җитәкчесе итеп Беньямин ыругыннан анатотлы Абигызер билгеләнде; аның бүлегендә дә егерме дүрт мең кеше саналды.

13Унынчы ай өчен бүлек җитәкчесе итеп Зерах нәселеннән нетофалы Маһрай билгеләнде; аның бүлегендә дә егерме дүрт мең кеше саналды.

14Унберенче ай өчен бүлек җитәкчесе итеп Эфраим ыругыннан пиргатонлы Бенаяһ билгеләнде; аның бүлегендә дә егерме дүрт мең кеше саналды.

15Уникенче ай өчен бүлек җитәкчесе итеп Отниел нәселеннән нетофалы Хелдай билгеләнде; аның бүлегендә дә егерме дүрт мең кеше саналды+.

Исраилнең ыруг җитәкчеләре

16Исраилнең ыруг җитәкчеләре түбәндәгеләр: Рубин ыругында – Зихри углы Элигызыр; Шимун ыругында – Мәгакәһ углы Шефатия; 17Леви ыругында – Кымуил углы Хәшәбия; Һарун нәселендә – Садыйк;+
18Яһүдә ыругында – Давытның ир кардәше Элиһу; Исәсхәр ыругында – Микәил углы Омри; 19Зәбулун ыругында – Убадия углы Ишмая; Нәптали ыругында – Азриел углы Яримут; 20Эфраим ыругында – Азазья углы Һошея; Көнбатыш менашшеларда – Пәдая углы Йоил; 21Гилыгадтагы Көнчыгыш менашшеларда – Зәкәрия углы Идду; Беньямин ыругында – Абнер углы Ягасиел; 22Дан ыругында – Ерухам углы Азарел. Исраилнең ыруг җитәкчеләре әнә шулар иде.

23Яше егермегә җитмәгән егетләрне Давыт исәпкә алмаган иде, чөнки Раббы исраилиләрне күктәге йолдызлар санынча ишәйтергә вәгъдә иткән була+. 24Сәрүя углы Йоав халыкның хисабын ала башласа да, тәмамлый алмый. Халыкны исәпкә алган өчен, Аллаһының Исраилгә каһәре төшә, һәм әлеге сан Давыт патшаның елъязмасына теркәлми кала+.

Давытның хезмәтчеләре

25Патшаның хәзинә саклагычлары өчен җаваплылык Адиел углы Азмаветка йөкләнде; басулардагы, шәһәрләрдәге, авыл җирендәге һәм манаралардагы саклагычлар өчен Уззия углы Йонатан җаваплы иде. 26Басу-кырларда эшләүчеләр, игенчелек өчен – Кәлүб углы Эзри; 27йөзем бакчалары өчен – рамаһлы Шимгый; йөзем бакчаларындагы шәраб базлары өчен – шефамлы Зәбди; 28үзәндәге зәйтүн вә сикомор агачлары өчен – гедерлы Багал-Ханан; зәйтүн мае саклагычлары өчен – Йогаш; 29Шаронда утлап йөрүче эре терлек өчен – шаронлы Шитрай; үзәндәге эре терлек өчен исә – Адлай углы Шафат; 30дөяләр өчен – исмәгыйли Обил; ишәкләр өчен – меронотлы Яхдея; 31вак терлек өчен һаҗәри Язиз җаваплы булды. Болар һәммәсе Давыт патшаның мал-мөлкәтенә күз-колак булыр өчен билгеләнгән назыйрлардыр+.

32Давытның Йонатан атлы абзасы, акыллы-зирәк адәм булып, кәтип вә киңәшче вазифасын башкарды. Хәкмүни углы Ехиел – патшаның угылларын багучы-тәрбияләүче, 33Ахитофел – патшаның киңәшчесе, әрки Хушай патшаның дусты-сердәше иде+. 34Ахитофелдан соң әлеге вазифа Бенаяһ углы Еһояда белән Абъятарга күчте. Йоав патшаның гаскәрбашы иде+.

28

Давытның Аллаһы йорты хакындагы күрсәтмәләре

28^1Шуннан Давыт Исраил халкының бөтен түрәләрен: ыруг җитәкчеләрен, патшага хезмәт итүче хәрби бүлек башлыкларын, меңбашларын, йөзбашларын, патша һәм аның угылларының барлык мөлкәте, мал-туары өчен җаваплы кешеләрне, сарай әһелләрен, батыр сугышчыларны һәм барлык баһадирларны үз янына Иерусалимгә җыеп алды да,+
2аягүрә басып, болай диде:

– Кардәшләрем вә халкым, тыңлагыз мине! Аллабыз аяк басасы урынны – Раббының Килешү сандыгын куяр өчен йорт салырга дигән ниятне күңелемдә йөрткән, әлеге йортны җиткерер өчен кирәк-яракларны да әзерләп куйган идем+. 3Әмма Аллаһы миңа: «Миңа багышланган йортны син төземәссең, чөнки син сугышчан адәмсең һәм кеше каны койдың», – диде+. 4Тик шулай да Исраил өстеннән гомер бакый патшалык итәр өчен, Исраилнең Раббы Алласы мине сайлап алды. Яһүдә ыругын Ул баш ыруг итеп куйды, Яһүдә йортыннан атам гаиләсен сайлады, ә атамның угылларыннан мине Исраил патшасы итеп куярга ихтыяр кылды!+
5Раббы, миңа бик күп угыл биреп, Исраил өстеннән патшалык итүче Раббы тәхетенә утыртыр өчен, бөтен угылларым арасыннан Сөләйманны сайлады+. 6Раббы миңа болай диде: «Миңа дигән йортны һәм ишегалларын синең углың Сөләйман җиткерер, чөнки Мин аны Үземнең углым итеп сайладым; Мин аның атасы булырмын+. 7Бүгенге көндәге кебек, боерыкларымны вә карар-кануннарымны төгәл үтәп барса, Мин аның патшалыгын мәңгегә ихтыяр кылырмын». 8Ә хәзер Раббы каршына җыелган бөтен Исраилнең күз алдында, Аллаһы ишетерлек итеп, шуны җиткерәм: Раббы Аллабызның боерыкларын төгәл үтәгез, шул чагында сез шушы гүзәл җирне үзегезгә милек итә һәм балаларыгызга да мәңгелек мирас итеп калдыра алырсыз. 9Ә син, Сөләйман углым, атаңның Алласын таны! Бөтен йөрәгең вә күңелең белән Аңа хезмәт ит, чөнки Раббы һәркемнең йөрәгендә ни барын сыный, һәрбер фикер тирбәнеше Аңа мәгълүмдер. Әгәр син Аның йөз нурын эзләсәң – табарсың; ә инде Аңардан йөз чөерсәң, Ул сине мәңгегә кире кагар+. 10Кара аны, Изге йорт төзер өчен, Раббы сине сайлады. Нык бул һәм эшкә кереш!

11Давыт болдырның, биналарның, саклау урыннарының, югары бүлмәләрнең, эчке бүлмәләрнең һәм Аллаһы сандыгын куя торган бүлмәнең сызымын углы Сөләйманга тапшырды. 12Давыт шулай ук Рух аңа күрсәткән бөтен сызымнарны – Раббы йорты ишегаллары, йорт тирәсендәге барча бүлмәләр, Аллаһы йортының хәзинә саклагычлары, изге әйберләрне саклый торган урыннарның сызымын да – углына бирде. 13Руханилар һәм левиләрнең бүленеше турында, Раббы йортындагы хезмәт һәм гыйбадәт кылганда кулланыла торган савытлар турында да Сөләйманга күрсәтмәләрен ирештерде+. 14Гыйбадәт кылганда кулланыла торган төрле алтын вә көмеш савытларның авырлыгы турында күрсәтмәләр бирде: 15шәмдәл вә яктырткычларның нинди максатта кулланылуына карап һәркайсына күпме алтын вә көмеш; 16изге икмәк куя торган алтын өстәлләрнең һәркайсы өчен күпме алтын, көмеш өстәлләр өчен күпме көмеш; 17чәнечкеләр, касәләр, чүлмәкләр өчен күпме саф алтын, тәлинкәләр өчен күпме алтын вә көмеш 18һәм хуш исле сумала-майлар көйрәтү мәзбәхе өчен күпме саф алтын кирәклеген билгеләде. Давыт шулай ук Раббының Килешү сандыгы өстенә канатларын җәйгән алтын керубимнәр урнашкан арбаның сызымын да тапшырды+

19– Боларның һәммәсе Раббы миңа Үзе биргән күрсәтмәләр буенча язылды, – диде Давыт+.

20Углы Сөләйманга Давыт тагын болай диде:

– Нык бул, батыр бул һәм эшкә тотын! Курыкма һәм төшенкелеккә бирелмә, чөнки Раббы Алла, минем Аллам, сиңа юлдаш булыр. Раббы йортындагы бөтен төзелеш эшләре төгәлләнми торып, Ул сине ялгызыңны калдырмас һәм сине ташламас+. 21Менә, төркемнәргә бүленгән руханилар һәм левиләр Аллаһы йортындагы һәр төр хезмәтне башкарырга әзер торалар. Һәрбер эшне ихлас күңелдән башкарырдай оста куллы һөнәр ияләрең бар. Бар халык һәм аларның җитәкчеләре синең һәр сүзеңне үтәр.

29

Аллаһы йортын төзү өчен китерелгән бүләкләр

29^1Аннары Давыт патша, җыелган бар халыкка мөрәҗәгать итеп, болай диде:

– Аллаһы сайлап алган углым Сөләйман хәзергә яшь вә тәҗрибәсез; кылынасы эш исә гаҗәеп бөек, чөнки бу йорт инсаннар өчен түгел, ә бәлки Раббы Алла өчендер+. 2Аллам йорты өчен мин, бар көчемне салып, алтын, көмеш, бакыр, тимер, агач, ахак вә фирәзә ташлар, төсле ташлар, асылташлар һәм мәрмәрне шактый күләмдә әзерләп калдырдым. 3Аңардан тыш, Аллам йортына булган тугрылыгымны күрсәтеп, мин Изге йорт өчен хәзерләнгән әйберләрдән башка да әле үземнең шәхси хәзинәмдәге алтын-көмешне Аллам йорты өчен өстәп бирәм: 4бу исә – өч мең талант саф Офир алтыны вә җиде мең талант саф көмештер. Әлеге алтын-көмеш йортның диварларын каплау,+
5шулай ук осталарга алтын вә көмеш әйберләр ясау өчен китәчәк. Үзен Раббыга багышлап, сезнең кайсыгыз бүген иганә кертергә әзер+?

6Шуннан соң гаилә башлыклары, Исраилнең ыруг җитәкчеләре, меңбашлары, йөзбашлары вә патшаның эшләре өчен җаваплы кешеләр үзләренең бүләкләрен тапшырдылар. 7Раббы йортын төзү өчен, алар иганәгә биш мең талант һәм ун мең дарик[*] алтын, ун мең талант көмеш, унсигез мең талант бакыр һәм йөз мең талант тимер бирделәр. 8Затлы ташлары булганнар аларны Раббы йортының хәзинә саклагычына, Гершон нәселеннән булган Ехиел кулына тапшырды+. 9Җитәкчеләрнең бу эшкә үз ихтыяры белән катнашуын күреп, халык бик сөенде, чөнки алар Раббы хакына иганәләрен ихлас йөрәктән тапшырдылар. Шулай ук Давыт патшаның да шатлыгы зур иде+.

Давытның Аллаһыга мактау яудыруы

10Аннары Давыт, җыелган бар халык алдында Раббыга шөкраннар яудырып, болай диде:

«И-и Раббы, атабыз Исраилнең Алласы,
мәңгегә мөбарәк бул!

11И-и Раббы, бөеклек тә, көч тә, дан-шөһрәт тә,
җиңү дә, мәһабәтлек тә Синдәдер!
Күктә вә җирдә булган бар нәрсә Синекедер!
Син – Патшадыр,
Син бар нәрсәдән өстендер!+
12Байлык та, дан-хөрмәт тә Синнән килә,
Син барысына Хуҗадыр;
көч вә кодрәт Синең кулда,
бөек вә куәтле итү дә Синең ихтыярда+.
13Ә хәзер, Аллабыз, без Сиңа рәхмәт укыйбыз,
Синең шанлы исемеңә мактау яудырабыз!

14Сиңа иганә китерердәй кем инде мин ул хәтле, халкым да кем?! Һәммә нәрсә Синнән килә; Синең кулдан кабул кылып алганны кабат Сиңа кайтардык кына. 15Ата-бабаларыбыз кебек, Синең алда без бары мосафир вә килмешәкләрдер, җирдәге көннәребез дә күләгә сыман кыскадыр, һәм һичбер өметебез дә юктыр+. 16И-и Раббы Аллабыз! Сиңа, Синең изге исемеңә багышлап салыначак йорт өчен әзерләгән шушы күп санлы мал-мөлкәт Синең кулдан алынгандыр, һәм ул тулысынча Синекедер+. 17Беләм, Аллам, Син йөрәкләрне сыныйсың һәм ихласлык сөясең; мин боларның һәммәсен ихлас йөрәктән Сиңа багышладым, һәм үз күзләрем белән күреп торам: бирегә җыелган халкың да Сиңа үзенең бүләкләрен шатланып-сөенеп багышлый+. 18И-и Раббы, аталарыбыз Ибраһим, Исхак һәм Исраилнең Алласы! Халкың күңелендәге шушы ниятне мәңгегә сакла, аларның йөрәкләрен Үзеңә таба юнәлт. 19Углым Сөләйманга исә Синең боерык, күрсәтмә вә кагыйдәләреңне бөтен йөрәге белән сакларга һәм мин хәстәрен күргән йортны бина итәргә насыйп әйләсәң иде»+.

20Аннары Давыт җыелган бар халыкка болай диде:

– Раббы Аллагызга шөкраннар яудырыгыз!

Шуннан бөтен җыен ата-бабаларының Раббы Алласына мактаулар яудырды, Аңа сәҗдә кылды һәм патшага баш иде.

Сөләйманның тәхеткә утыруы. Давытның вафаты

21Иртәгесен халык Раббыга корбаннар китерде. Мең баш үгез, мең баш сарык тәкәсе, мең баш тәкә бәрән чалып, алар Раббыга тулаем яндыру корбаны, шәраб бүләге, шулай ук бөтен Исраил өчен күп төрле башка корбаннар китерделәр. 22Ул көнне алар, шатланып-сөенеп, Раббы каршында ашадылар, эчтеләр. Аннары, Давыт углы Сөләйманны патша дип, икенче тапкыр игълан иттеләр. Раббы алдында Сөләйман белән Садыйкның башына зәйтүн мае коеп, Сөләйманны – хөкемдар, Садыйкны исә рухани дип белдерделәр+. 23Атасы Давыт урынына Сөләйман Раббы тәхетенә патша булып утырды; аның эшләре һаман уң булды, һәм бар Исраил аңа буйсыну күрсәтте+. 24Бөтен түрәләр, батыр сугышчылар, шулай ук Давыт патшаның бөтен угыллары Сөләйманны патша дип таныдылар. 25Раббы шулай бөтен исраилиләр алдында Сөләйманның абруен нык күтәрде һәм аның патшалыгына моңарчы бер генә Исраил патшасы да ирешмәгән дан-шөһрәт бүләк итте+.

26-27Шулай итеп, Ишай углы Давыт бөтен Исраил җире белән кырык ел дәвамында патшалык итте: шуның җиде елын ул – Хебрунда, утыз өч елын Иерусалимдә уздырды+. 28Давыт байлык-муллык вә дан-шөһрәт эчендә озын гомер кичереп, шактый олыгаеп дөнья куйды. Аның урынына патша булып углы Сөләйман килде. 29Давыт патшалык иткән чордагы вакыйгалар, беренчесеннән алып соңгысына кадәр, гаиптән хәбәр бирүче Шемуил, Натан пәйгамбәр һәм гаиптән хәбәр бирүче Гәднең язмаларында теркәлгән+. 30Әлеге язмаларда Давытның патшалык итү чорында кылган гамәлләре, ул күрсәткән батырлыклар, кичергән вакыйгалар, Исраилдә һәм бөтен җир йөзендәге патшалыкларда булган хәлләр бәян ителә.

* 1:1-3 …нәсел шәҗәрәсе… – Нәсел шәҗәрәсендә, гадәттә, ир балалар гына телгә алына.

* 1:6 Рифат – кайбер борынгы язмаларда шулай язылган; яһүд телендәге төп нөсхәдә исә: Дифат. («Яратылыш», 10:3 белән чагыштырыгыз.)

* 1:7 Доданиләр – борынгы грек телендәге тәрҗемәдә: роданиләр.

* 1:17 Арамның угыллары… – Борынгы грек телендәге тәрҗемәдә шулай; яһүд телендәге төп нөсхәдә әлеге гыйбарә юк. («Яратылыш», 10:23 белән чагыштырыгыз.)

* 1:19 Пелег – яһүдчә «бүленү» мәгънәсендә.

* 1:22 Эвал – «Яратылыш», 10:28 дә «Обал» дип бирелгән.

* 1:36 …(Тимнадан) Амалык. – Яһүд телендәге төп нөсхәдә: Тимна һәм Амалык. Тимна – Элифазның җариясе иде. («Яратылыш», 36:12 белән чагыштырыгыз.)

* 1:39 Һомам – «Яратылыш», 36:22 дә «Һемам» дип бирелгән.

* 1:40 Алян – «Яратылыш», 36:23 тә «Алван» дип бирелгән.

* 1:40 Шефи – «Яратылыш», 36:23 тә «Шефу» дип бирелгән.

* 1:41 Хамран – «Яратылыш», 36:26 да «Хемдан» дип бирелгән.

* 1:42 Ягакан – «Яратылыш», 36:27 дә «Акан» дип бирелгән.

* 1:42 Дишан – кайбер борынгы язмаларда шулай язылган; яһүд телендәге төп нөсхәдә исә: Дишон.

* 2:9 Кәлүбәй – 2:18 дә «Кәлеб» дип бирелә.

* 2:18 …Кәлебнең үз хатыны Азубадан кызы Яригот туды. – Борынгы латин һәм арамей телендәге тәрҗемәләрдә шулай язылган.

* 3:5 Батшеба – борынгы грек һәм латин телендәге тәрҗемәләрдә шулай язылган; яһүд телендәге төп нөсхәдә: Батшуа.

* 3:5 Шимга – «II Патшалар», 5:14 тә «Шаммуа» дип бирелгән.

* 3:6-9 Элишама – «II Патшалар», 5:15 тә «Элишуа» дип бирелгән.

* 3:16 Якөнья – «IV Патшалар», 24:6 да «Яһояхин» дип бирелгән.

* 4:9 Ягбес – яһүд телендәге «авырту» сүзе белән аваздаш.

* 4:13 …һәм Мегонотай. – Латин һәм борынгы грек телендәге тәрҗемәләрдә шулай; яһүд телендәге төп нөсхәдә исә әлеге гыйбарә юк.

* 4:14 Ге-Харашим – яһүдчә «һөнәрчеләр үзәне» мәгънәсендә.

* 5:1 Атасының ятагын мәсхәрә иткән – «Яратылыш», 35:22 не карагыз.

* 5:6 Тилгат-Пилнеһесер – «IV Патшалар», 15:29, 16:7, 16:10 да «Тиглат-Пилесер» дип бирелгән.

* 5:18 Көнчыгыш менашшелар – Яһүд телендәге төп нөсхәдә сүзгә-сүз: Менашше ыругының бер яртысы. Менашше ыругының бер яртысы Үрдүн елгасыннан көнчыгышта, икенче яртысы көнбатышта яшәгән.

* 6:22 Амминадаб – «Чыгыш», 6:18 дә «Исһар» дип бирелә.

* 6:57 Сыену шәһәре – «Саннар», 35:6-34 не карагыз.

* 7:13 Шаллум – «Яратылыш», 46:24 тә һәм «Саннар», 26:49 да «Шиллем» дип бирелгән.

* 7:16 Мәгакәһ – 7:15 тә телгә алынган Мәгакәһнең адашы булу ихтимал.

* 7:23 Берига – яһүдчә «бәла» мәгънәсендә.

* 7:29 Йосыф – Менашшеның атасы.

* 8:29 Ягыил – яһүд телендәге төп нөсхәдә шушы урында бу исем юк. (9:35 белән чагыштырыгыз.)

* 8:33 Эшбагал – «II Патшалар», 2:8 дә «Иш-Бошет» дип бирелгән.

* 8:34 Мериб-Багал – «II Патшалар», 4:4 тә «Мепибошет» дип бирелгән.

* 9:19 Изге чатыр – ягъни Раббы йорты.

* 9:22 Гаиптән хәбәр – Аллаһыдан иңгән хәбәр, вәхи.

* 11:23 Терсәк – 45 см.

* 11:23 Күшә – туку станында буй җепне чорный торган вал.

* 11:33 …бахуримлы… – «II Патшалар», 23:31 дә «бархуримлы» дип бирелгән.

* 13:11 Перес-Узза – яһүдчә «Уззага ачуы чыккан» мәгънәсендә.

* 14:5 Элпелет – 3:6-9 да «Элифелет» дип бирелә.

* 14:7 Быгыльяда – 3:6-9 да «Эльяда» дип бирелә.

* 14:11 Багал-Перасим – яһүдчә «Аллаһы җимерде» мәгънәсендә.

* 15:20 Аламот – әлеге яһүд сүзенең мәгънәсе анык түгел; музыкаль атама булуы ихтимал.

* 15:21 Шемини – әлеге яһүд сүзенең мәгънәсе анык түгел; музыкаль атама булуы ихтимал.

* 16:8 Яд итү – телгә алу, искә төшерү.

* 16:22 …сайлаган… – Яһүд телендәге төп нөсхәдә сүзгә-сүз: май сөрткән.

* 17:14 …йортым… – Биредә «халык» мәгънәсендә.

* 17:15 Вәхи – Аллаһы тарафыннан пәйгамбәр күңеленә салынган хәбәр.

* 18:9-10 Тогу – «II Патшалар», 8:9-10 да «Тогый» дип бирелгән.

* 18:9-10 Һадорам – «II Патшалар», 8:9-10 да «Йорам» дип бирелгән.

* 18:16 Әбумәлик – «II Патшалар», 8:17 дә «Әхимәлик» дип бирелгән.

* 18:16 Шавша – «II Патшалар», 8:17 дә «Сераяһ» дип бирелгән.

* 18:17 Керетиләр һәм пелетиләр – шушы исемдәге халыклар арасыннан ялланган патша җансакчылары.

* 19:6 Талант – 30 кг.

* 19:16 Шофак – «II Патшалар», 10:16 да «Шобак» дип бирелгән.

* 20:4 Рефаимнәр – гадәттән тыш зур гәүдәле алыплар нәселе; аларның нәселбашы – Рафа.

* 20:4 Сиппай – «II Патшалар», 21:18 дә «Сәп» дип бирелгән.

* 21:15 Орнан – «II Патшалар», 24:16 да «Орна» дип бирелгән.

* 21:25 Шәкыл – 10 гр.

* 22:9 Сөләйман – яһүд телендәге «тынычлык» сүзе белән аваздаш.

* 25:3 Шимгый – яһүд телендәге төп нөсхәдә шушы урында әлеге исем юк.

* 25:3 Пәйгамбәрлек кылу – 25:1-3 тә кабатланган әлеге гыйбарә яһүд телендә «җыр җырлау» дигәнне дә аңлатырга мөмкин.

* 29:7 Дарик – 10 гр.

• 1:1 Яратылыш 5, Яратылыш 10, Яратылыш 11:10-26

+ 1:27 Яратылыш 17:5, Лүк 3:34-36

• 1:28 Яратылыш 25:1-4, Яратылыш 25:12-16, Яратылыш 36:1-19

+ 1:28 Яратылыш 16:15-16, Яратылыш 21:2-3
+ 1:34 Яратылыш 25:25-26, Яратылыш 32:28
• 1:38 Яратылыш 36:20-30
• 1:43 Яратылыш 36:31-39
+ 1:44 Ишагыйя 34:6, Ишагыйя 63:1

+ 1:45 Яратылыш 36:15, Әюб 2:11, Яхәзкыл 25:13

+ 1:51 Яратылыш 36:40-43

+ 2:1 Яратылыш 29:32-35, Яратылыш 30:6-20, Чыгыш 1:1-4

+ 2:3 Яратылыш 38, Яратылыш 46:12, Саннар 26:19-20

+ 2:4 Рут 4:12, Маттай 1:3
+ 2:5 Рут 4:18
+ 2:6 III Патшалар 4:31, Зәбур 88:1
+ 2:7 Ешуа 7:1, Ешуа 7:25
• 2:9 Рут 4:18-22, Маттай 1:3-6
+ 2:10 Саннар 1:7, Саннар 2:3

+ 2:13 I Патшалар 16:6-9, I Патшалар 17:13, I Елъязма 20:7

+ 2:16 II Патшалар 2:18

+ 2:17 II Патшалар 19:13, II Патшалар 20:9-10, II Патшалар 17:25

+ 2:20 Чыгыш 31:2
+ 2:21 Саннар 26:29, Саннар 32:39
+ 2:22 Саннар 32:41
+ 2:23 Ешуа 13:13, Ешуа 13:30
+ 2:24 II Патшалар 14:2, I Елъязма 4:5
+ 2:25 I Елъязма 2:9
+ 2:49 Ешуа 15:31, Ешуа 15:17
+ 2:50 I Елъязма 2:19
+ 2:53 I Елъязма 4:2

+ 2:55 IV Патшалар 10:15, Иремия 35:2, Иремия 35:8, Саннар 24:21, Хөкемчеләр 1:16

• 3:1 II Патшалар 3:1-5, II Патшалар 5:14-16

+ 3:1 I Патшалар 25:43, II Патшалар 13:1

+ 3:2 II Патшалар 13:37, II Патшалар 15:10, III Патшалар 1:5-6

+ 3:4 II Патшалар 2:11, II Патшалар 5:4-5
+ 3:5 I Елъязма 14:4-7, II Патшалар 11:3
+ 3:9 II Патшалар 13:1

+ 3:10 II Елъязма 9:31, II Елъязма 13:1, II Елъязма 14:1, II Елъязма 17:1

+ 3:11 II Елъязма 21:1, II Елъязма 22:1, II Елъязма 24:1

+ 3:12 II Елъязма 25:1, IV Патшалар 15:1, II Елъязма 26:1, II Елъязма 27:1

+ 3:13 II Елъязма 28:1, II Елъязма 29:1, II Елъязма 33:1

+ 3:14 II Елъязма 33:21, II Елъязма 34:1

+ 3:15 II Елъязма 36:11, II Елъязма 36:1, Иремия 22:11

+ 3:16 IV Патшалар 24:8-15, II Елъязма 36:9-10

+ 3:19 Эзра 2:2, Эзра 3:2, Нәхәмия 12:1, Хәггәй 1:1, Хәггәй 2:20-23, Зәкәрия 4:6-10

+ 3:22 Нәхәмия 3:29, Эзра 8:2
+ 4:1 Яратылыш 46:12, I Елъязма 2:4-7
+ 4:2 I Елъязма 2:53
+ 4:4 I Елъязма 2:50-51
+ 4:5 I Елъязма 2:24

+ 4:13 Ешуа 15:17, Хөкемчеләр 1:13, Хөкемчеләр 3:9

+ 4:15 Саннар 13:6, Саннар 13:31
+ 4:21 Яратылыш 38:5, Саннар 26:20
+ 4:24 Саннар 26:12-14
+ 4:28 Ешуа 19:1-9

+ 4:41 II Елъязма 29:1, II Елъязма 20:1, II Елъязма 26:7

+ 4:42 Яратылыш 36:8

+ 4:43 I Патшалар 15:8, I Патшалар 30:17

+ 5:1 Яратылыш 29:32, Яратылыш 35:22, Яратылыш 49:3-4, Яратылыш 48:15-22

+ 5:2 Яратылыш 49:8-10, Михә 5:2

+ 5:3 Яратылыш 46:9, Чыгыш 6:14, Саннар 26:5-6

+ 5:6 II Елъязма 28:20
+ 5:7 Саннар 32:38
+ 5:9 Ешуа 22:9

+ 5:10 I Елъязма 5:19, I Елъязма 27:31, Зәбур 82:7

+ 5:11 Канун 3:10, Ешуа 12:5, Ешуа 13:11
+ 5:16 Җырлар җыры 2:1, Рәсүлләр 9:35
+ 5:17 II Елъязма 27:1, IV Патшалар 14:23
+ 5:22 IV Патшалар 15:29, IV Патшалар 17:6

+ 5:23 Канун 3:9, Җырлар җыры 4:8, Яхәзкыл 27:5

+ 5:26 IV Патшалар 15:19, IV Патшалар 15:29, IV Патшалар 17:6, IV Патшалар 18:11

• 6:1 Эзра 7:1-5

+ 6:1 Яратылыш 46:11, Чыгыш 6:16, Саннар 26:57

+ 6:2 Чыгыш 6:18

+ 6:3 Саннар 26:59, Левиләр 10:1, Левиләр 10:12

+ 6:4 Саннар 25:7
+ 6:8 II Патшалар 8:17, III Патшалар 2:35
+ 6:9 III Патшалар 4:2
+ 6:12 I Елъязма 9:11, Нәхәмия 11:11

+ 6:14 IV Патшалар 25:18, Эзра 7:1, Иремия 52:24

+ 6:15 II Елъязма 36:20

+ 6:16 Яратылыш 46:11, Чыгыш 6:16, Саннар 26:57

+ 6:18 Чыгыш 6:18
+ 6:19 Чыгыш 6:19, I Елъязма 23:21
+ 6:23 Чыгыш 6:24
+ 6:31 I Елъязма 16:1-6
+ 6:32 II Елъязма 5:2
+ 6:33 I Елъязма 15:17, I Елъязма 25:1

+ 6:39 I Елъязма 15:17, I Елъязма 25:1, II Елъязма 5:12

+ 6:44 I Елъязма 15:17, I Елъязма 25:1, II Елъязма 5:12

+ 6:49 Чыгыш 30:7, Левиләр 1:7, Левиләр 4:20
+ 6:50 I Елъязма 6:4-8
• 6:54 Саннар 35:1-8, Ешуа 21:1-42
+ 6:54 Чыгыш 6:16-19, Саннар 3:17-20
+ 6:56 Ешуа 14:13
+ 7:1 Яратылыш 46:13, Саннар 26:23
+ 7:5 Саннар 1:29

+ 7:6 Яратылыш 46:21, Саннар 26:38, I Елъязма 8:1-5

+ 7:13 Яратылыш 46:24-25, Саннар 26:48-49, Яратылыш 30:7-8

+ 7:14 Саннар 26:31, Яратылыш 50:23, Саннар 32:39

+ 7:15 Саннар 26:33, Саннар 27:1
+ 7:19 Саннар 26:32, Ешуа 17:2
+ 7:20 Саннар 26:35-37
+ 7:24 Ешуа 16:3, Ешуа 16:5
+ 7:26 Саннар 1:10, Саннар 7:48
+ 7:27 Саннар 13:9, Саннар 13:17
+ 7:29 Ешуа 17:11
+ 7:30 Яратылыш 46:17-18, Саннар 26:44-46

+ 8:2 Яратылыш 46:21, Саннар 26:38-41, I Елъязма 7:6-12

+ 8:12 Эзра 2:33

• 8:29 I Елъязма 9:35-44

+ 8:33 I Патшалар 9:1, I Патшалар 14:51, I Патшалар 14:49, I Патшалар 31:2, I Елъязма 10:2

+ 8:34 I Патшалар 14:49, I Патшалар 31:2, I Елъязма 9:40, I Елъязма 10:2, II Патшалар 9:12

• 9:1 Нәхәмия 11:1-22
+ 9:1 II Елъязма 36:20
+ 9:2 Эзра 2:70, Нәхәмия 7:73

+ 9:4 I Елъязма 2:5-6, Яратылыш 38:29, Яратылыш 38:5, Яратылыш 38:30

+ 9:17 Эзра 2:42, Нәхәмия 7:45
+ 9:20 Саннар 25:7-13
+ 9:21 I Елъязма 26:2
+ 9:22 II Елъязма 8:14
+ 9:25 IV Патшалар 11:5
+ 9:27 Саннар 1:53
+ 9:30 Чыгыш 30:23-25
+ 9:32 Левиләр 24:5-9
+ 9:33 Нәхәмия 10:39, Зәбур 133:1
• 9:35 I Елъязма 8:29-38
+ 9:39 I Патшалар 9:1, I Патшалар 14:51
• 10:1 I Патшалар 31
+ 10:1 I Патшалар 28:4

+ 10:2 I Патшалар 14:49, I Елъязма 8:33, I Елъязма 9:39

+ 10:4 Хөкемчеләр 9:54, II Патшалар 1:10
+ 10:9 II Патшалар 1:20
+ 10:10 Хөкемчеләр 16:23, I Патшалар 5:2
+ 10:11 I Патшалар 11:1-11, II Патшалар 21:10
+ 10:12 II Патшалар 21:12

+ 10:13 I Патшалар 13:13, I Патшалар 15:23, I Патшалар 28:7

• 11:1 II Патшалар 5:1-3, II Патшалар 5:6-10
+ 11:2 I Патшалар 18:13, Зәбур 77:71
+ 11:3 I Патшалар 16:13

+ 11:4 Ешуа 15:63, Хөкемчеләр 1:8, Хөкемчеләр 1:21

+ 11:6 II Патшалар 8:16

+ 11:8 III Патшалар 9:15, III Патшалар 9:24, III Патшалар 11:27, II Елъязма 32:5

+ 11:9 Эстер 9:4

• 11:10 II Патшалар 23:8-39, I Елъязма 27:1-15

+ 11:15 I Патшалар 22:1, II Патшалар 5:18
+ 11:18 I Патшалар 7:6
+ 11:20 II Патшалар 2:18
+ 11:22 Ешуа 15:21, II Патшалар 8:18
+ 11:23 I Патшалар 17:50
+ 11:26 II Патшалар 2:18-23
+ 11:41 II Патшалар 11:3-17
+ 12:1 I Патшалар 27:6
+ 12:2 Хөкемчеләр 3:15, Хөкемчеләр 20:16
+ 12:8 Канун 33:20
+ 12:15 Ешуа 3:15
+ 12:19 I Патшалар 29:2-9

+ 12:23 I Патшалар 15:28, I Патшалар 16:13, I Патшалар 28:17

+ 12:28 II Патшалар 8:17

• 13:1 II Патшалар 6:1-11

+ 13:6 Ешуа 15:9, Ешуа 15:60, I Патшалар 7:1-2, Чыгыш 25:22

+ 13:9 Саннар 4:15
+ 13:14 I Елъязма 26:4-5
• 14:1 II Патшалар 5:11-16
+ 14:1 III Патшалар 5:1
+ 14:4 I Елъязма 3:5-8
• 14:8 II Патшалар 5:17-25
+ 14:9 II Патшалар 23:13
+ 14:11 Ишагыйя 28:21
+ 14:15 IV Патшалар 7:6

+ 14:17 Чыгыш 15:14-16, Чыгыш 23:27, Канун 2:25

+ 15:4 I Елъязма 6:16-30
+ 15:11 II Патшалар 20:25
+ 15:13 I Елъязма 13:7-11
+ 15:15 Чыгыш 25:14, Саннар 7:9
+ 15:16 II Елъязма 5:12, Зәбур 150:3-5

+ 15:17 I Елъязма 6:33, I Елъязма 6:39, I Елъязма 6:44

+ 15:19 III Патшалар 4:31, Зәбур 88:1
+ 15:24 Саннар 10:8
• 15:25 II Патшалар 6:12-19
+ 15:26 Саннар 23:1, Әюб 42:8

+ 15:29 I Патшалар 14:49, I Патшалар 18:20-28, I Патшалар 19:11-17, Зәбур 150:4

+ 16:1 I Елъязма 15:1
+ 16:4 I Елъязма 6:31
+ 16:5 I Елъязма 6:39

• 16:7 Зәбур 104:1-15, Зәбур 95, Зәбур 105:1, Зәбур 105:47-48

+ 16:8 Ишагыйя 12:4
+ 16:9 Иремия 21:2
+ 16:11 Зәбур 23:6, Зәбур 26:8
+ 16:12 Зәбур 76:12-13
+ 16:14 Ишагыйя 26:9
+ 16:15 Канун 7:9
+ 16:16 Яратылыш 17:2, Яратылыш 26:3
+ 16:18 Яратылыш 35:11-12
+ 16:19 Канун 7:7, Канун 26:5
+ 16:21 Яратылыш 12:17, Яратылыш 20:3
+ 16:22 Яратылыш 20:7
+ 16:24 Зәбур 9:2

+ 16:25 II Патшалар 22:4, Зәбур 17:4, Зәбур 144:3, Чыгыш 18:11

+ 16:26 Ишагыйя 44:24, Иремия 10:12

+ 16:28 Зәбур 28:1

+ 16:31 Ишагыйя 44:23, Ишагыйя 49:13, Зәбур 92:1

+ 16:32 Зәбур 97:7

+ 16:33 Зәбур 9:9

+ 16:34 II Елъязма 5:13, II Елъязма 20:21, Эзра 3:11, Зәбур 105:1

+ 16:36 Зәбур 40:14
+ 16:37 I Елъязма 16:5
+ 16:39 I Елъязма 15:11, III Патшалар 3:4
+ 16:40 Чыгыш 29:38
+ 16:41 I Елъязма 6:33
+ 16:42 I Елъязма 25:1, Зәбур 38:1
• 16:43 II Патшалар 6:19
+ 17:1 II Патшалар 7:1, II Патшалар 12:1
+ 17:7 I Патшалар 16:11-13, Зәбур 77:70
+ 17:8 I Патшалар 18:14
+ 17:9 Хөкемчеләр 2:14-16, I Патшалар 12:11
+ 17:11 III Патшалар 2:10
+ 17:12 III Патшалар 8:19

+ 17:13 Зәбур 88:27, II Көринтлеләргә хат 6:18, Гыйбриләргә хат 1:5

+ 17:14 Зәбур 88:5, Зәбур 88:30, Зәбур 88:36-37, Зәбур 131:12, Яхъя 7:42

• 17:16 II Патшалар 7:18-29
+ 17:20 Чыгыш 15:11
+ 17:21 Канун 4:7, Канун 26:19, Канун 33:29
• 18:1 II Патшалар 8:1-14
+ 18:3 I Патшалар 14:47
+ 18:4 Ешуа 11:6
+ 18:7 IV Патшалар 11:10, II Елъязма 23:9
+ 18:8 III Патшалар 7:15-47
+ 18:11 III Патшалар 7:51

+ 18:13 Яратылыш 25:23, Яратылыш 27:40, Саннар 24:18

• 18:14 II Патшалар 8:15-18, II Патшалар 20:23-26

+ 18:15 II Патшалар 2:13, I Елъязма 11:6, III Патшалар 4:3

+ 18:16 II Патшалар 15:24, II Патшалар 20:25, I Елъязма 24:3

+ 18:17 II Патшалар 23:20, III Патшалар 2:35, III Патшалар 4:4

• 19:1 II Патшалар 10
+ 19:1 I Патшалар 11:1
+ 19:6 II Патшалар 8:3
+ 19:7 Саннар 21:30, Ешуа 13:9, Ешуа 13:16
+ 19:11 I Елъязма 18:12
+ 19:13 I Патшалар 3:18
+ 19:16 III Патшалар 11:23

• 20:1 II Патшалар 11:1, II Патшалар 12:26-31, II Патшалар 21:18-22

+ 20:1 II Патшалар 11:1, Канун 3:11
+ 20:4 Канун 2:11
+ 20:5 I Патшалар 17:7

+ 20:7 I Патшалар 16:9, II Патшалар 13:3, I Елъязма 2:13

+ 20:8 Ешуа 11:22

• 21:1 II Патшалар 24:1-9

+ 21:1 Әюб 1:6, Зәкәрия 3:1, Маттай 4:3, I Көринтлеләргә хат 7:5, I Тессалуникәлеләргә хат 3:5, Ачылыш 12:9-10

+ 21:2 Хөкемчеләр 20:1, Саннар 1:2-4
+ 21:3 Канун 1:11
+ 21:5 Хөкемчеләр 20:17, I Патшалар 11:8
+ 21:6 I Елъязма 27:24
• 21:7 II Патшалар 24:10-17
+ 21:8 II Патшалар 12:13, I Патшалар 13:13
+ 21:9 I Патшалар 22:5
+ 21:13 Зәбур 118:156
+ 21:14 Чыгыш 30:12

+ 21:15 IV Патшалар 19:35, II Елъязма 32:21, Ишагыйя 37:36, Рәсүлләр 12:23, Юныс 3:9

• 21:18 II Патшалар 24:18-25
+ 21:22 Саннар 16:47-48
+ 21:23 III Патшалар 19:21

+ 21:26 II Елъязма 3:1, Левиләр 9:24, Хөкемчеләр 6:21, III Патшалар 18:38

+ 21:29 I Елъязма 16:39, II Елъязма 1:3
+ 22:1 II Елъязма 3:1
+ 22:2 III Патшалар 5:17
+ 22:3 III Патшалар 7:47
+ 22:4 III Патшалар 5:6
+ 22:5 I Елъязма 29:1

+ 22:7 II Патшалар 7:2, III Патшалар 8:17, I Елъязма 17:1

+ 22:8 III Патшалар 5:3, I Елъязма 28:3
+ 22:9 III Патшалар 5:4, III Патшалар 4:24
+ 22:10 II Патшалар 7:13-14
+ 22:13 Ешуа 1:6, I Елъязма 28:20
+ 22:18 I Елъязма 23:25
+ 23:1 I Елъязма 29:28
+ 23:3 Саннар 4:3
+ 23:5 II Елъязма 29:26, Нәхәмия 12:36
+ 23:6 Чыгыш 6:16, Саннар 26:57
+ 23:7 I Елъязма 26:21-22
+ 23:8 I Елъязма 29:8
+ 23:12 Чыгыш 6:18, I Елъязма 6:18

+ 23:13 Чыгыш 6:20, Чыгыш 28:1, Саннар 6:22-27

+ 23:14 Канун 33:1
+ 23:15 Чыгыш 18:3-5
+ 23:16 I Елъязма 26:24
+ 23:17 I Елъязма 26:25
+ 23:19 I Елъязма 24:23
+ 23:20 I Елъязма 24:24
+ 23:21 Чыгыш 6:19, I Елъязма 23:21
+ 23:22 Саннар 36:8
+ 23:23 I Елъязма 24:30

+ 23:24 Саннар 4:3, Саннар 8:24-25, II Елъязма 31:17, Эзра 3:8

+ 23:25 I Елъязма 22:18
+ 23:28 Саннар 3:6-9
+ 23:31 Саннар 28:9-15
+ 24:1 Чыгыш 6:23
+ 24:2 Левиләр 10:2, Саннар 3:4
+ 24:3 II Патшалар 8:17
+ 24:7 Эзра 2:36, Нәхәмия 7:39
+ 24:10 Лүк 1:5
+ 24:20 I Елъязма 23:13-23
+ 24:23 I Елъязма 26:31

+ 24:31 I Елъязма 25:8, I Елъязма 26:13, Нәхәмия 11:1

+ 25:1 I Елъязма 6:33, I Елъязма 6:39, I Елъязма 15:17, I Елъязма 16:42

+ 25:8 I Елъязма 26:13

+ 26:2 I Елъязма 9:21

+ 26:4 I Елъязма 15:18, I Елъязма 15:21, I Елъязма 15:24

+ 26:5 II Патшалар 6:11, I Елъязма 13:14
+ 26:8 I Елъязма 16:38
+ 26:13 I Елъязма 25:8
+ 26:15 Нәхәмия 12:25
+ 26:21 I Елъязма 23:7-8
+ 26:24 I Елъязма 23:16
+ 26:25 I Елъязма 23:16
+ 26:26 II Патшалар 8:11
+ 26:29 Нәхәмия 11:16
+ 26:30 I Елъязма 27:17

+ 26:31 I Елъязма 24:23, Ешуа 21:39, I Елъязма 6:81

• 27:1 II Патшалар 23:8-39, I Елъязма 11:10-47

+ 27:3 Саннар 26:19-20
+ 27:5 II Патшалар 8:18
+ 27:7 II Патшалар 2:18-23
+ 27:11 II Патшалар 21:18, I Елъязма 20:4

+ 27:15 Ешуа 15:17, Хөкемчеләр 1:13, Хөкемчеләр 3:9, I Елъязма 4:13

+ 27:17 I Елъязма 26:30, I Елъязма 24:3
+ 27:23 Яратылыш 15:5
+ 27:24 I Елъязма 21:6-7
+ 27:31 I Елъязма 5:10, Зәбур 82:7

+ 27:33 II Патшалар 15:12, II Патшалар 16:20, II Патшалар 15:37, II Патшалар 17:7, III Патшалар 4:5

+ 27:34 I Елъязма 11:6

+ 28:1 I Елъязма 23:2

+ 28:2 Ишагыйя 60:13, Ишагыйя 66:1, Яхәзкыл 43:7, II Патшалар 7:1, I Елъязма 17:1

+ 28:3 II Патшалар 7:5, III Патшалар 5:3, I Елъязма 22:8

+ 28:4 I Патшалар 16:12-13, I Елъязма 17:27, Яратылыш 49:8, Зәбур 77:68, I Елъязма 5:2

+ 28:5 I Елъязма 3:1-9, I Елъязма 14:3-7, I Елъязма 22:9, II Елъязма 1:8, II Елъязма 6:10

+ 28:6 II Патшалар 7:13-14

+ 28:9 I Елъязма 29:17, Гыйбрәтле сүзләр 17:3, III Патшалар 8:39, II Елъязма 6:30, Рәсүлләр 1:24, II Елъязма 15:2, Ишагыйя 55:6, Иремия 29:13

+ 28:13 I Елъязма 23:6, I Елъязма 24:6
+ 28:18 Чыгыш 25:20, Зәбур 17:11, Зәбур 98:1
+ 28:19 Чыгыш 25:40
+ 28:20 Ешуа 1:6, I Елъязма 22:13
+ 29:1 III Патшалар 3:7, I Елъязма 22:5

+ 29:4 Яратылыш 10:29, III Патшалар 9:28, Әюб 22:24

+ 29:5 Чыгыш 25:2
+ 29:8 I Елъязма 23:7-8
+ 29:9 II Көринтлеләргә хат 9:7
+ 29:11 Зәбур 23:1, Зәбур 88:12
+ 29:12 III Патшалар 3:13, II Елъязма 20:6

+ 29:15 Левиләр 25:23, Зәбур 38:13, Зәбур 118:19, Әюб 14:2, Зәбур 101:12, Зәбур 143:4

+ 29:16 Хәггәй 2:8
+ 29:17 I Елъязма 28:9, Гыйбрәтле сүзләр 17:3
+ 29:19 I Елъязма 22:14
+ 29:22 III Патшалар 1:39, III Патшалар 2:35
+ 29:23 III Патшалар 2:12

+ 29:25 II Елъязма 1:1, III Патшалар 3:13, II Елъязма 1:12

+ 29:27 II Патшалар 2:11, II Патшалар 5:4-5, III Патшалар 2:11

+ 29:29 I Патшалар 16:13, II Патшалар 7:2, I Патшалар 22:5

+ https://ibt.org.ru/ftpmirror/pub/ebook/TTR/TTR/Изге-Язма__Tran.azw3

Сүзлек

Сүзлек

1. А
2. Ә
3. Б
4. В
5. Г
6. Д
7. Җ
8. З
9. И
10. Й
11. К
12. Л
13. М
14. О
15. Ө
16. П
17. Р
18. С
19. Т
20. У
21. Ү
22. Ф
23. Х
24. Һ
25. Ч
26. Ш
27. Э
28. Ю
29. Я

Шартлы кыскартмалар:

к. – карагыз
гр. – грек телендә
рус. – рус телендә
яһ. – яһүд телендә
б. э. к. – безнең эрага кадәр
б. э. – безнең эраның

Адәм Углы

Арамей телендә бу сүз тезмәсе «кеше» дигәнне аңлата һәм беренче тапкыр «Даниил», 7:13-14 тә очрый. Инҗилдән билгеле булганча, Гайсә Мәсих Үзен Адәм Углы дип атый. («Марк», 8:31; «Рәсүлләр», 7:55-56.)

Аклау

Инҗилдәге мәгънәсе: Гайсә Мәсихнең үлеп терелүе аша Аллаһы Тәгалә кешеләрнең гөнаһларын кичерә, аларны гаепсез һәм Үзе алдында хак дип саный. Гайсә Мәсихкә иман китергән кешене генә Аллаһы аклый. («Римлыларга хат», 1:17; 3:28.)

К. Тәкъвалык, Хаклык.

Аллаһы (яһ. Эл, Элоһим)

Бердәнбер, кодрәтле, күк белән җирне бар кылучы, һәрбер җан иясен хөкемгә тартучы, Үзенә буйсынмаучыларны түбәнсетүче, тугрыларга мәрхәмәт күрсәтүче, Гайсә Мәсихкә иман китерүчеләргә мәңгелек тормыш бүләк итүче Зат.

Аллаһы Бәрәне

Тәүратта телгә алынган Муса кануны нигезендә, Исраилнең һәр кешесе Котылу бәйрәмендә Аллаһыга корбан итеп бәрән китерергә тиеш булган. Шушы гамәлләре белән алар Аллаһы ярдәмендә Мисыр коллыгыннан котылуларын билгеләгәннәр. «Аллаһы Бәрәне» – Гайсә Мәсихнең Инҗилдәге исемнәренең берсе. Бу исем Гайсә Мәсихнең кешеләр кылган гөнаһ өчен Аллаһы тарафыннан корбан ителүен аңлата. («Яхъя», 1:29; «I Көринтлеләргә хат», 5:7; «Ачылыш», 5.)

К. Котылу бәйрәме.

Аллаһы сандыгы

К. Килешү сандыгы.

Аллаһыга таба борылу

Кылган гөнаһлар өчен тәүбә итеп, гөнаһлы тормышны калдырып, Аллаһы юлына басу.

К. Тәүбә итү.

Аллаһы йорты

Аллаһы хөрмәтенә корбан китерү һәм Аңа гыйбадәт кылу өчен Иерусалимдә төзелгән бина. Исраилиләр ышанганча, бу бина Аллаһының торагы булган, шуңа күрә аны Аллаһы йорты дип атаганнар. Аллаһы йортында ике бүлмә – Изге һәм Иң изге бүлмә булган. Иң изге бүлмәгә елга бер тапкыр, махсус гыйбадәт кылу өчен, баш рухани гына керә алган. Бүлмәләрне зур пәрдә аерып торган. Гайсә Мәсих алдан әйткәнчә («Лүк», 21:5-6), б. э. беренче гасырында Аллаһы йорты римлылар тарафыннан җимерелгән.

Аллаһы Патшалыгы

Инҗилдә әлеге төшенчә Аллаһының хакимлеген аңлата. Гайсә Мәсих Аллаһы Патшалыгы турында Үзенең вәгазьләрендә сөйли («Марк», 1:15; «Лүк», 17:20-21). Ул кылган могҗизалар әлеге Патшалыкның якынлашып килүен ачык чагылдыра. Бу Патшалыкның рухи асылы Гайсә Мәсихкә иман итү аша ачыла. Җирдә Аллаһы Патшалыгы Гайсә Мәсих икенче тапкыр килгәннән соң урнашачак.

Аллаһының изге кешесе

К. Изге.

Арам

Исраил патшалыгыннан көньякта, Фойникә иленнән көнчыгышта урнашкан дәүләт, ил. Иң зур шәһәрләренең берсе Дәмәшкъ булган. Арамиләр еш кына исраилиләргә каршы сугыш алып барганнар. Безнең эрага берничә гасыр кала греклар бу илне Сүрия дип атый башлый, һәм бу исем бүгенге көндә дә саклана.

Арамей теле

Борынгы яһүд һәм гарәп телләренә кардәш тел. Гайсә Мәсих заманында яһүдиләр, нигездә, арамей телендә сөйләшкәннәр.

Ата (Аллаһыга карата)

Гайсә Мәсих Аллаһыны «Атам» дип атый («Марк», 14:36), шуның белән ата һәм бала арасында нинди мөнәсәбәтләр булса, Аллаһы белән Үзе арасында нәкъ шундый мөнәсәбәтнең барлыгын күрсәтә. Гайсә Мәсихкә иман китергән кеше дә Аллаһы белән әнә шундый мөнәсәбәткә керә һәм шуңа күрә Аллаһыны «Атам» дип атый ала.

Аширә

Диңгез алиһәсе, күк патшабикәсе; Фойникә һәм Арам халыклары аны «анабыз алиһә», «илаһлар анасы» дип атаган. Тәүраттан билгеле булганча, Исраил халкы, әледән-әле Аширәгә табынып, Аллаһыга хыянәт итә торган булган.

Ашторет

Мәҗүсиләрнең мәхәббәт, уңдырышлылык һәм сугыш алиһәсе; фойникәлеләр, арамиләр, пелештиләр һәм кайбер башка халыклар табынган «Җир патшабикәсе», илаһ Багалның хатыны.

Ашшур

Хәзерге Гыйракның төньяк өлешендә ике мең ел дәвамында, б. э. к. 621 нче елга кадәр яшәгән борынгы көчле империя. Башкаласы Ниневә булган. Б. э. к. 722 нче елда ашшурлылар Төньяк, ягъни Исраил патшалыгын яулап алып бик күп исраилиләрне әсир итеп үз илләренә алып китәләр, алар урынына Исраилгә Ашшур империясенә буйсынган халыкларны ирексезләп күчерәләр. Тора-бара ул халыклар әсирлеккә китмәгән исраилиләр белән никахлаша башлыйлар. Ашшурлылар шулай ук Көньяк, ягъни Яһүдә патшалыгына да һөҗүм итеп карыйлар, әмма уңышка ирешмиләр. Соңыннан Ниневә, Аллаһы каргышына дучар булып, баскынчылар тарафыннан нигезенә кадәр җимерелә. («IV Патшалар», 18:9–19:36; «Нахум», 1–3.)

Әгрип (Әгрип II)

Һируд Әгрип I угылы. Б. э. 53–93 нче елларында Фәләстин җирендәге берничә өлкәнең идарәчесе. («Рәсүлләр», 25:13-26.)

Бабил (рус. Вавилон)

Хәзерге Гыйракның көньяк өлешендә б. э. к. 539 нчы елга кадәр яшәгән борынгы көчле империя. Бабил империясе Исраил халкының явыз дошманы булган. Б. э. к. 586 нчы елда бабиллеләр Көньяк, ягъни Яһүдә патшалыгын яулап алалар һәм халыкның күбесен әсирлеккә куып алып китәләр. Инҗилдә «Бабил» сүзе явызлык патшалыгын аңлата.

Багал

Кәнганиләр ышанганча, яңгыр һәм давыллар алып килүче, җирне уңдырышлы итүче илаһ («III Патшалар», 18:18-19; «Иремия», 19:4-5; «Римлыларга хат», 11:4.)

Бердәмлек (гр. экклесиа)

Бу сүз Инҗилдә ике мәгънәдә кулланыла:

1) Гайсә Мәсихкә иман итүчеләр җыены;

2) җир йөзендәге барлык мәсихчеләр (Гайсә Мәсихкә ышанучылар).

Боерыклар сандыгы

К. Килешү сандыгы.

Вакыт хисабы

Инҗил буенча, иртәнге сәгать алтыдан кичке сәгать алтыга кадәр – көн, кичке алтыдан төнге уникегә кадәр – кич, төнге уникедән иртәнге алтыга кадәр төн саналган. Мәсәлән, «беренче сәгать» – иртәнге алты белән җиде арасына, «тугызынчы сәгать» көндезге ике белән өч арасына туры килгән.

Гаеп йолу корбаны

Әлеге корбан, гөнаһ йолу корбаны кебек үк, Аллаһыга яки якыннарыңа каршы кылынган гөнаһтан арыну, шулай ук дини мәгънәдә нәҗеслектән пакьләнү өчен китерелгән. Моннан тыш, китергән зыянны гаепле кеше артыгы белән капларга тиеш булган. («Левиләр», 5:2-13.)

Гәлиләя

Пелешет (Фәләстин) җирендәге төбәк. Гайсә Мәсих яшәгән чорда анда күбесенчә чит халыкларның нәсел варислары гомер иткән, һәм яһүдиләр аларны бик үк өнәп бетермәгән. Гайсә Мәсих бу төбәктә байтак кына яшәгән һәм Үзенең мәсихлек хезмәтен башкарган.

Гөнаһ

Белә торып яки белмичә, Аллаһы тарафыннан билгеләнгән Канун тәртипләрен бозу, Аллаһыны тыңламау һәм Аңа буйсынмау.

Гөнаһ йолу корбаны

Исраил халкы өчен иң мөһим шушы төр корбан тулаем яндыру корбаны кебегрәк китерелгән, әмма мәзбәхтә малның симез-майлы өлеше генә, калганы исә торак урыннан читтә яндырылган. Әлеге корбан Аллаһыга яки якыннарыңа каршы кылынган гөнаһтан арыну, шулай ук дини мәгънәдә нәҗеслектән пакьләнү өчен китерелгән. («Левиләр», 4:2-35.)

Гөнаһ йолу көне (яһ. йом-киппур)

Чатырлар бәйрәменнән алданрак уздырыла торган, көз башына туры килгән бу көндә исраилиләр эшләмәгән, ураза тоткан. Үзләренең һәм халыкның гөнаһларын йолу, Аллаһы чатырын һәм шундагы мәзбәхне пакьләндерү өчен, руханилар тиешле корбаннарны китергәннәр. («Левиләр», 16, 23:26-32; «Саннар», 29:7-11.)

Грек теле

Гайсә Мәсих заманында Урта диңгез буендагы илләрдә аралашу теле булган. Инҗил грек телендә язылган.

Гыйбадәтханә (гр. синагога)

Инҗилдә әлеге сүз яһүдиләр яшәгән шәһәрләрдәге гыйбадәтханәне аңлата. Анда Аллаһы сүзен өйрәткәннәр, Тәүратны укыганнар, дога кылганнар.

Дан

Гомумән әйткәндә, «Аллаһының даны», «Раббының шөһрәте» дигән төшенчә Аллаһының чиксез хакимлеген һәм мәһабәтлелеген аңлата. Тәүраттан мәгълүм булганча, кайбер очракларда Аллаһының даны исраилиләргә якты нур, ут-ялкын, төтен рәвешендә күренгән. Гайсәнең тормышы, Ул тудырган могҗизалар, бигрәк тә Аның хачтагы үлеме һәм үлгәннән соң терелүе – болар барысы да Аллаһы Углының даны турында сөйли.

Җинаять

Тәүрат һәм Инҗил китапларында «җинаять» сүзе «гөнаһ»ның синонимы буларак кулланыла һәм Аллаһы канунына буйсынмауны аңлата.

Зәбур

Нигездә, Исраил патшасы Давыт тарафыннан иҗат ителгән мәдхияләр, Аллаһыны данлаучы жырлар, ялвару-догалар тупланмасы, Иске Гаһеднең зур бер өлеше.

Иблис (гр. диаболос)

Аллаһының дошманы, явыз рухлар башлыгы, кешеләрне вәсвәсәгә салучы рухи зат («Әюб», 1:6-12; «Маттай», 4:1-11). «Иблис» сүзе татар теленә – гарәп теленнән, ә аның синонимы «шайтан» (яһ. сатан) яһүд теленнән кергән.

Изге

«Изге» сүзенең мәгънәсе: «аерып алынган». Инҗилдә Гайсә Мәсихкә иман китергән кешеләрне «изге» дип атыйлар, чөнки Аллаһы аларны, тәкъва тормыш алып барсыннар өчен, бу гөнаһлы дөньядан аерып ала.

Изге Рух

Ягъни Аллаһы Рухы. Борынгы яһүд һәм грек телләрендә «рух» сүзенең төп мәгънәсе – «сулыш», «җил». Инҗилдән билгеле булганча, Гайсә Мәсихкә иман китергән кеше Изге Рухны кабул итә. Изге Рух ул – Гайсә Мәсихнең өйрәткәннәрен кешеләргә җиткерүче. («Яхъя», 14:15-17, 26.)

Изге Рух белән сугарылу

Изге Рух белән сугарылган иман итүче кеше Изге Рухтан көч-куәт, зирәклек, Аллаһы хезмәтен башкару өчен нинди дә булса сәләт кабул итә. «Рәсүлләрнең эшләре» дигән китапның икенче бүлегендә Гайсәнең шәкертләренә Изге Рухның беренче тапкыр иңүе тасвирлана; бу хәл Илленче көн бәйрәмендә була («Рәсүлләр», 2:1-4).

К. Илленче көн бәйрәме.

Изге чатыр

Аллаһы йорты төзелгәнче, исраилиләр шул чатырда Аллаһыга корбан китергәннәр һәм гыйбадәт кылганнар («Чыгыш», 25:8, 22; «Рәсүлләр», 7:44; «Гыйбриләргә хат», 13:10).

Изге Язма

Иске Гаһед җыентыгына кергән китаплар Инҗилдә «Изге язмалар» дип атала.

Икмәк бүләге

Аллаһы уңыш үстерергә мөмкинлек биргән өчен Аңа рәхмәт йөзеннән китерелә торган корбан-бүләк. Ул зәйтүн мае вә хуш исле тәмләткечләр кушылган чи яки кыздырылган ашлыктан, оннан йә күмәчтән гыйбарәт булган. Аның бер өлеше яндырылып, калганы руханиларга бирелгән. («Левиләр», 2:1-16.)

Илленче көн бәйрәме

Котылу бәйрәменнән соң илленче көнгә туры килә. Аның икенче исеме – «Уңыш бәйрәме». Ул көнне рәхмәт йөзеннән Аллаһыга яңа уңыштан икмәк бүләге һәм башка төр корбаннар китергәннәр. Гайсә Мәсихнең шәкертләренә Изге Рух шушы бәйрәм көнендә иңгән, һәм бу хәл очраклы булмаган: Илленче көн бәйрәме уңыш җыеп бетерүне төгәлләгән кебек, Изге Рухның иңүе дә Гайсә Мәсихнең җирдәге хезмәте төгәлләнүне белдерә. («Чыгыш», 23:16; «Левиләр», 23:15-16; «Канун», 16:9-12.)

Иман итүче

Гайсә Мәсихкә иман китереп, Аллаһы тарафыннан гөнаһлары кичерелгән кеше.

Иман итүчеләр бердәмлеге

К. Бердәмлек.

Инҗил

Б. э. I гасырының икенче яртысында борынгы грек телендә иҗат ителгән, Гайсә Мәсихнең тормышы һәм тәгълиматы турындагы хикәяләрдән һәм хатлардан торган тупланма.

Иске Гаһед

Озак еллар дәвамында (б. э. к. XV – I гасырларда) төрле кешеләр тарафыннан язылган, соңыннан бер җыентыкка тупланган китаплар.

К. Тәүрат.

Исраил

1) Ягъкуб пәйгамбәрнең икенче исеме («Яратылыш», 32:22-32);

2) Исраил (Ягъкуб) токымы, исраилиләр. Ягъкуб угылларының саны буенча, Исраил халкы унике ыругка бүленгән;

3) Рәхабгам хакимлек иткән чорда Исраил патшалыгы икегә бүленгәннән соң барлыкка килгән Төньяк патшалык (ә Яһүдә – Көньяк патшалык).

Йолып алу

Тиешле түләү кертеп коллыктан, авыр хәлдән коткаруны аңлата. Инҗилдә язылганча, кешелекне гөнаһ хакимлегеннән азат итәр өчен түләнгән бәя – Гайсә Мәсихнең корбан булып үлүе.

Йөзем изгеч

Йөзем изү өчен ташны чокып ясалган чокыр («Хөкемчеләр», 6:11; «Иремия», 48:33).

Кайгы киеме

К. Тупас тукыма.

Кайсар

Рим императорларын шулай атаганнар.

Калкулык / Калку җир

Кәнганиләрнең гыйбадәт кыла торган яки потханәләре урнашкан урын. Анда, алиһә Аширәгә багышлап, махсус баганалар утыртканнар, корбан китергәннәр, елның билгеле бер вакытында, җирнең уңдырышлылыгын арттыру сылтавы белән, фахишәлек кылганнар. Гадәттә, калкулыклар түбәҗирләрдә, әмма кайвакыт киң ябалдашлы агачлар астында һәм үзәннәрдә урнашкан булган. Андый гамәлләрне өнәмәвен Аллаһы Үзенең пәйгамбәрләре аша әйтә килгән («Левиләр», 26:30; «III Патшалар», 3:2-4; «IV Патшалар», 23:1-28; «Иремия», 7:31). Баштарак Аллаһыга багышланган корбаннарны исраилиләр калку җирләрдә китерә торган булганнар, әмма соңыннан Аңа корбан китерү Иерусалимдәге Аллаһы йортында гына рөхсәт ителгән («I Патшалар», 9:12-25).

Кальга

Шәһәр эчендәге ныгытылган махсус урын, бина («II Патшалар», 5:17; «Зәбур», 36:39; «Амос», 2:5).

Камышлы диңгез

Бу атама – борынгы яһүд теленнән сүзгә-сүз тәрҗемә. Кайсы сулык турында сүз барганын әйтүе авыр. Камышлы диңгез Сүәеш яки Акаба култыгы булырга мөмкин, дип фаразлана. Инҗилдә Камышлы диңгез Кызыл диңгез дип тә бирелә («Чыгыш», 10:19; «Хөкемчеләр», 11:16; «I Көринтлеләргә хат», 10:1). Мисыр фиргавененнән качкан чакта, Исраил халкы шушы диңгезне кичеп чыга («Чыгыш», 13:18; 15:4, 22).

Канун

Аллаһының Исраил халкына биргән Кануны. «Канун» дигәндә, Муса аркылы бирелгән «Ун боерык (әмер)» яисә тулысынча Тәүрат китабы күздә тотыла. Нәсыйхәт һәм кагыйдәләр җыентыгы буларак, Канун Аллаһының Үз халкына карата булган теләген, Исраил халкының ничек яшәргә тиешлеген күрсәтә.

Канунчы / Канун белгече

Канун текстына үзгәртүләр кертмичә, аны күчереп язу, өйрәнү һәм өйрәтү, Канун кагыйдәләренең үтәлешен күзәтү алар җаваплылыгында булган. Гайсә Мәсих заманында Канун белгечләре яһүдиләргә Тәүрат китабында язылганнарны аңлата торган булган. «Иске Гаһед»тә телгә алынган Эзра кәтип, канун белгече вазифасын башкарган. («Эзра», 7:6; «Нәхәмия», 8:2.)

Кәнган

1) Нух пәйгамбәр оныкларының берсе («Яратылыш», 9:18);

2) Фәләстин җиренең борынгы атамасы («Яратылыш», 12:5; «Чыгыш», 6:4; «Ешуа», 5:12).

Кәтип

К. Канунчы.

Керубимнәр

Аллаһы хезмәтендәге рухи затлар, Гадән бакчасының сакчылары («Яратылыш», 3:24). Әлеге затларның алтыннан коелган сыннары Раббының Килешү сандыгы өстенә куелган булган («Чыгыш», 25:18-22).

Килданиләр

Бабил патшалыгында яшәгән һәм күпмедер вакытлар дәвамында хакимлекне үз кулында тоткан халыкларның берсе. «Иске Гаһед»тә бу сүз еш кына бөтен Бабил халкының атамасы буларак кулланыла. («Иремия», 24:5; 25:12; 50:10; 51:24.)

Килешү

«Иске Гаһед» (ягъни Иске килешү) һәм «Яңа Гаһед» китапларында телгә алынган килешүләр, Аллаһы белән кешеләр арасында төзелгән булып, Исраил халкы тарихында зур әһәмияткә ия. Ибраһим пәйгамбәр («Яратылыш», 15), Нух пәйгамбәр («Яратылыш», 9:8-17), Синай тавында Муса пәйгамбәр аша Исраил халкы белән («Чыгыш», 19:24), Давыт патша белән («II Патшалар», 7) Аллаһы төзегән килешүләр, Исраил халкы белән Аллаһы төзегән («Иремия», 31:27-37) һәм Гайсә Мәсихнең үлеме белән расланган яңа килешү («Марк», 14:24; «I Көринтлеләргә хат», 11:25) аеруча мөһимнәрдән санала.

Килешү сандыгы

Агачтан ясалган, алтын белән тышланган, капкачына керубим сыннары куелган әлеге сандык Аллаһының исраилиләр арасында булуын гәүдәләндергән. Сандыкта Аллаһының «Ун боерыгы» язылган таш такталар сакланган. Сандык – Изге чатырның, ә Аллаһы йорты төзелгәннән соң аның Иң изге бүлмәсендә торган. («Чыгыш», 25:10-22; «Гыйбриләргә хат», 9:4; «Ачылыш», 11:19.)

Кирмән

К. Кальга.

Корбан

Кылган гөнаһларыннан чистарыну өчен, исраилиләр мәзбәхтә корбан итеп үгез, сарык, кәҗә яисә күгәрчен яндырганнар, Аллаһыны мактау, Аңа рәхмәтләр әйтү йөзеннән бүләкләр (он, икмәк, шәраб, май) китергәннәр. Корбан китерү тәртипләре Тәүратта күрсәтелгән. Инҗилдән билгеле булганча, кешелекнең барлык гөнаһларын кичерү өчен Аллаһы Тәгалә Үзе китергән бердәнбер корбан – Гайсә Мәсих.

Коткаручы

Гайсә Мәсихне Аллаһы бар халыклар өчен Коткаручы иткән («Рәсүлләр», 5:31). Гайсә Мәсих – кешеләрне гөнаһ коллыгыннан һәм Аллаһы тарафыннан җәзага тартылудан коткаручы.

Котылу бәйрәме (гр. пасха)

Аллаһы әмере нигезендә, әлеге бәйрәмне исраилиләр Мисыр коллыгыннан котылуны искә алып билгеләп үткәннәр. Бәйрәм алды көнне һәр гаилә корбанга бәрән китерергә тиеш булган. Гайсә Мәсих, Аллаһы бәрәне буларак, нәкъ Котылу бәйрәмендә корбан ителә, һәм шуннан соң бәйрәм, икенче төсмер алып, гөнаһлардан котылуны аңлата башлый. («Чыгыш», 12:14-20.)

Кулларны кую

Символик хәрәкәт, дини йола. Инҗилдән күренгәнчә, кеше башына кулларны түбәндәге очракларда куйганнар:

1) фатиха биргәндә («Маттай», 19:13, 15);

2) Бердәмлектәге хезмәткә багышлаганда («Рәсүлләр», 6:6; 13:3);

3) дога кылып, Аллаһыдан көч-сәләт сораганда («I Тимутәйгә хат», 4:14; «II Тимутәйгә хат», 1:6);

4) Изге Рухны кабул итү өчен дога кылганда («Рәсүлләр», 8:17; 19:6);

5) авыру-зәхмәтләрдән савыктырганда («Марк», 6:5; «Лүк», 4:40; 13:13; «Рәсүлләр», 28:8).

Кулъязма төргәге

Көпшә сыман итеп төрелгән, озынча юка күн кисәгеннән яки папирустан эшләнгән китап.

Күкләр Патшалыгы

К. Аллаһы Патшалыгы.

Ладан

Көньяк Гарәбстанда үсә торган куаклардан алынган кыйммәтле хуш исле сумала. Аны Аллаһы йортында мәзбәхтә көйрәткәннәр һәм кайбер корбаннарга кушып яндырганнар. Шушы китапның кайбер урыннарында «ладан» сүзе «хуш исле сумала» дип бирелә.

Май сөртү

Ниндидер үзенчәлекле хезмәткә (патша, рухани һәм кайбер очракта пәйгамбәр хезмәтенә) багышлау билгесе итеп кешенең башына хуш исле майлар катнашмасы сөртә торган булганнар («I Патшалар», 10:1; «Чыгыш», 29:7; «Левиләр», 8:12; «III Патшалар», 19:16).

К. Мәсих.

Мәаб

1) Лут пәйгамбәрнең углы;

2) Мәабның токымы, мәабиләр. Тугандаш саналган исраилиләр белән әлеге мәҗүси кавем дошмани мөнәсәбәттә булган («Канун», 23:3-4; «Хөкемчеләр», 3:12-14). «Рут» китабында Рут исемле мәаби бер хатынның, үз илен ташлап, Исраил җиренә күчеп килүе һәм шунда кияүгә чыгуы турында әйтелә; Рут – Давыт патшаның ерак әбисе.

Мәзбәх

Корбан китерү өчен таштан, туфрактан йә тимердән ясалган махсус урын-корылма; русчасы: алтарь, жертвенник. Муса пәйгамбәр чорыннан башлап, мәзбәх (төгәлрәк әйткәндә, корбанлык малны яндыра торган бакыр мәзбәх һәм хуш исле сумала-майлар көйрәтү мәзбәхе) бары тик Изге чатырда, соңыннан Аллаһы йортында гына булган. Корбан китерү хезмәтен бары тик руханилар гына башкарган.

Мәрхәмәт

Әлеге татар сүзе Тәүратта яһүдләрнең «хесед» («тугры мәхәббәт»), ә Инҗилдә грекларның «харис» («игелек күрсәтү») сүзе өчен кулланылды.

Мәсих (гр. Христос)

Гайсә титулларының берсе. Бу сүзнең мәгънәсе: «май сөртелгән» (яһ. Машиах). Исраилгә патша билгеләгәндә, руханилар патшаның башына хуш исле майлар катнашмасы сөртә торган булганнар, шушылай итеп алар әлеге затның Аллаһы тарафыннан сайланган булуын күрсәткәннәр. Гайсәнең Мәсих дигән атамасы Аның дөньяны гөнаһ хакимлегеннән коткару өчен Аллаһы тарафыннан сайланган Зат булуын аңлата.

Мәсихчеләр

Гайсә Мәсихкә иман китереп, Аллаһы тарафыннан гөнаһлары кичерелгән кешеләр, Мәсихнең иярченнәре. Әлеге исем беренче тапкыр Инҗилдәге «Рәсүлләрнең эшләре» (11:26) дигән китапта очрый.

Мәҗүсиләр

Пот-сыннарга табынучы халыклар. Инҗилдә хикәяләнгәнчә, Гайсә Мәсихнең үлеп терелүе мәҗүсиләр белән яһүдиләр арасындагы киртәне җимерә.

Мирра

Көньяк Гарәбстан һәм Африкада үсә торган куаклардан алынган кыйммәтле хуш исле сумала. Аны Аллаһы чатырындагы савытларны изгеләштергәндә, руханиларны хезмәткә багышлаганда, шулай ук хушбуй ясау һәм, антисептик буларак, мәетләрне бәлзәмләү өчен кулланганнар. Гайсә Мәсих тугач, Аның янына килгән йолдызчылар алтын вә ладан белән бергә бүләккә мирра да алып килгәннәр («Маттай», 2:1-12).

Очрашу чатыры

К. Изге чатыр.

Өлкәннәр

Нәсел-ыругның иң абруйлы, иң хөрмәтле вәкилләре. Алар хөкем чыгару, катлаулы булмаган дәгъваларны хәл итү кебек эшләр башкарган («Чыгыш», 3:16; «Канун», 19:12; «Рут», 4:2-11). Мәсихчеләр бердәмлегендә «өлкәннәр» дип җитәкчелек итүчеләрне атаганнар («I Тимутәйгә хат», 5:17; «Титуска хат», 1:5-9).

Пакь, чиста булу (булмау)

Тәүратта әлеге сүзләр, гадәттә, дини мәгънәдә кулланыла. Хәрәм малның итен ашаган, махау белән авыручыга яисә мәеткә орынган кеше үзенең пакьлеген җуйган дип саналган. Андый кеше, пакьләнер өчен, корбан китерергә, үзен һәм өс киемен юарга тиеш булган, аның өстенә шулай ук һүссөп үләнен манып махсус әзерләнгән су да сипкәннәр. («Левиләр», 7:19; 10:10; 13:12-13; «Саннар», 19:17-19; «Канун», 14:3-21.)

Пәйгамбәрләр

Гадәттә, Аллаһы тарафыннан сайланып, Аңардан кабул иткән сүзләрне кешеләргә җиткерүчеләр, әмма алар бер-берсеннән нык аерылганнар. Мәсәлән, Исраил тарихындагы тәүге пәйгамбәрләр (Ильяс пәйгамбәр кебек гаиптән хәбәр бирүчеләр) еш кына төркем-төркем булып йөргәннәр; кайвакыт аларның «пәйгамбәрлекләре» чамадан тыш хискә бирелеп Аллаһыны данлаудан гыйбарәт булган («I Патшалар», 10:10). Шемуил пәйгамбәр исә хөкемче вазифасын башкарган. Ә соңрак яшәгән пәйгамбәрләр (мәсәлән, Иремия, Ишагыйя) кешеләргә Аллаһыдан иңгән күренешләрне җиткерә торган булганнар.

Пелешет

Әлеге сүз – борынгы яһүд теленнән транскрипция. «Иске Гаһед»тә телгә алынган Пелешет иле Урта диңгезнең көньяк-көнчыгыш ярларында урнашкан булган. Б. э. башында греклар Пелешет сүзен «Палестинэ» («Фәләстин») дип үзгәрткәннәр.

Пелештиләр

Пелешет халкы.

К. Пелешет.

Раббы

Яһүд телендәге «Яһвә» сүзе (Аллаһының Үз исеме, «бар булу» фигыле белән бәйле) «Иске Гаһед»нең әлеге басмасында «Раббы» дип бирелә. «Яһвә» исемен кычкырып әйтергә ярамаганлыктан, тора-бара аның урынына «Адонай» (Хуҗам) сүзен куллана башлаганнар. Грек телендә язылган Инҗилдә «Яһвә» һәм «Адонай» исемнәре «Кюриос» (Раббы, Хуҗам) дип тәрҗемә ителгән, һәм шушы сүз Аллаһыга карата да, Гайсә Мәсихкә карата да кулланыла.

К. Хаким.

Раббы йорты

К. Аллаһы йорты.

Раббының көне / Раббы көне

Раббы хөкем итәргә киләчәк көн. Ул көнне Аллаһы бөтен дөньяны Гайсә Мәсих аша хөкем итәчәк. Бу көн «кыямәт көне» дип тә атала. («Маттай», 24:43; 25:31-46; «Лүк», 17:24.)

Рәсүл (гр. апостолос)

Әлеге сүзнең мәгънәсе: «җибәрелгән кеше». Гайсәнең беренче тапкыр сайлап алынган унике шәкерте – беренче рәсүлләр. Гайсә Мәсих, Үз исеменнән сөйләргә вәкаләт биреп, Аллаһы хезмәтен башкарыр өчен аларны халык арасына юллаган.

Рим

Гайсә Мәсих җирдә яшәгән чорда күп илләрне, шул исәптән Исраилне яулап алган зур империя. Башкаласы да Рим дип аталган.

Рухани

Аллаһы йортында хезмәт итүче. Руханиларның төп вазифасы кешеләр алып килгән малны Аллаһыга корбанга китерүдән гыйбарәт булган. Аллаһы әмере нигезендә, исраилиләрдә Һарун нәселе генә рухани булып хезмәт иткән.

Саддукейлар

Гайсә Мәсих заманындагы яһүдиләрдә, нигездә, руханилардан һәм Иерусалим аксөякләреннән торган дини фирка. Фарисейлардан аермалы буларак, алар үлеп терелүгә, фәрештәләрнең һәм явыз рухларның барлыгына ышанмаганнар, Тәүратны, ягъни Муса пәйгамбәрнең биш китабын гына Аллаһы сүзе итеп таныганнар.

Самарея

Б. э. к. 885–874 нче елларда хакимлек иткән Омри патша заманыннан башлап, Төньяк патшалыкның, ягъни Исраил патшалыгының башкаласы. Кайвакыт тулаем Төньяк патшалыкны да Самарея дип атыйлар. («III Патшалар», 13:32; 16:23-24; «IV Патшалар», 17:24.)

Сикомор

Фикус семьялыгыннан булган каты, нык агач. Инҗирнекеннән кайтышрак җимешләре ярлылар азыгы саналган. Сикомор агачы төзелештә дә кулланылган.

Синай тавы

Урта диңгездән көньякта урнашкан Синай ярымутравындагы тау. Аллаһы бу тауда Муса пәйгамбәр аркылы Исраил халкына Үзенең «Ун боерыгын» биргән һәм алар белән килешү төзегән. («Чыгыш», 19–20; 24; 34.)

Сөннәткә утырту

Аллаһы Тәгалә, Ибраһим пәйгамбәр белән төзеген килешүнең билгесе итеп, Ибраһимга үзен, аның йортындагы һәр ир затын һәм киләчәктә Исраилдә туачак һәр ир баланы сөннәткә утыртырга кушкан («Яратылыш», 17:9-14).

К. Килешү.

Сөннәтсезләр

Бу сүз, гадәттә, мәҗүси халыкларга карата кулланылган. Аллаһы юлыннан йөрмәүчеләр турында сүз барганда, Тәүратта «йөрәкләре сөннәтләнмәгән», «колаклары сөннәтләнмәгән» һ. б. ш. гыйбарәләр дә очрый. («Левиләр», 26:41; «Хөкемчеләр», 14:3; «I Патшалар», 14:6.)

Стан

Юлга чыккан гаскәр яки кешеләр төркеме, чатырлар корып, вакытлыча туктаган урын, туктаулык («Чыгыш», 16:13; «I Патшалар», 4:3-4).

Суга чумдыру йоласы

Инҗилдә суга чумдыру йоласының ике төре турында сүз бара:

1) Яхъя пәйгамбәр тарафыннан чумдырылу – гөнаһлардан тәүбә итүне, гөнаһ кылмаска карар кылып, үзеңне Аллаһы Тәгаләгә багышлауны аңлата. Инҗилнең беренче дүрт китабында шундый чумдыру турында сүз бара («Маттай», 3:1-6);

2) Гайсә Мәсих үлеп терелгәннән соң, суга чумдыру йоласының мәгънәсе тирәнәя, киңәя: Гайсә үлеп терелгән кебек, кеше дә, гөнаһлы тормыш өчен үлеп, тәкъва тормыш өчен терелә («Көлессәйлеләргә хат», 2:12).

Сугыш арбасы

Яу кырында, ә кайвакыт йөк ташу өчен кулланылган ике тәгәрмәчле арба.

Су җыю чокыры

Яңгыр суларын җыю өчен ясалган чокыр. Андый коеларны зур чокыр казып, төбенә һәм ян-якларына таш түшәп, измә белән сылап яисә кыяны чокып эшләгәннәр. Кое авызын тар итеп ясап, аны капкач белән томалаганнар. («Канун», 6:11; «Иремия», 38:7-8.)

Татулык корбаны

Аллаһы белән татулыкны саклау һәм Аның белән дөрес мөнәсәбәттә булу өчен китерелгән корбан. Чалынган малның бер өлешен мәзбәхтә яндырганнар, калган өлешен корбан китергән кеше үзе, аның гаиләсе һәм рухани ашаган. («Левиләр», 3:1-17; «III Патшалар», 9:25.)

Тәкъвалык

Аллаһыга тугрылык саклап, Аның сүзе буенча яшәүне аңлата.

К. Хаклык / Хак булу, Аклау.

Тәүбә итү

Гөнаһның гөнаһ икәнен аңлап, кешенең үз теләге белән гөнаһлы тормыштан баш тартуы, кылган гөнаһлары өчен үкенүе һәм гөнаһ эшләмәскә карар кылуы.

К. Аллаһыга таба борылу.

Тәүрат (яһ. тора)

Әлеге сүз «канун, нәсыйхәт, үгет» дигәнне аңлата. «Иске Гаһед»нең беренче биш китабын, ә кайвакыт бөтен «Иске Гаһед»не Тәүрат дип атыйлар.

К. Иске Гаһед.

Төргәк / Төргәкле китап

К. Кулъязма төргәге.

Төче күмәч бәйрәме

Исраилиләрдә Котылу бәйрәменнән соң үткәрелгән һәм җиде көн дәвам иткән бәйрәм. Ул көннәрдә төче камырдан пешерелгән ризык кына ашаганнар. Мисырдан киткән чакта камыр куярга вакыт булмаганлыктан, исраилиләр, Аллаһы әмерен үтәп, юлга ипине төче камырдан пешергәннәр. («Чыгыш», 12:17-20; 23:15.)

Тулаем яндыру корбаны

Бу – корбанның махсус төре, чөнки чалынган малны тулысынча мәзбәхтә яндырганнар. Башка төр корбаннарны китергәндә исә, аларның кайбер өлешләрен генә яндырып, калганын ашаганнар. Тулаем яндырылган корбанның төтене, күккә күтәрелеп, Аллаһының күңелен хушландыра дип саналган. («Яратылыш», 8:20; 22:2 һ. б.; «Левиләр», 1:2-17.)

Туммим һәм Урим

К. Урим һәм туммим.

Тупас тукыма

Тупас тукымага кешеләр кайгы яки үкенү билгесе итеп төренгәннәр. Андый вакытларда алар еш кына башларына көл сипкәннәр яисә көлгә утырганнар. («Нәхәмия», 9:1; «Даниил», 9:3; «Маттай», 11:21.)

Ураза тоту

Аллаһы ризалыгы өчен күпмедер вакыт яки күпмедер көннәр бөтенләй ризык ашамау. Ул көнне (көннәрне) Аллаһыдан мәрхәмәт һәм ярдәм сорап дога кылалар. («Маттай», 4:2; «Лүк», 18:12; «Рәсүлләр», 13:2-3.)

Урим һәм туммим / Урим

Баш руханиның күкрәкчәсендә сакланган ташлар. Аллаһының ихтыярын белер өчен шулар ярдәмендә жирәбә салганнар, дип фаразлана. («Чыгыш», 28:30; «Левиләр», 8:8; «Канун», 33:8.)

Үлеләр дөньясы / Үлеләр аймагы

Тәүрат язылган заманнарда үлеләр дөньясы җир астында урнашкан, дип фаразланган. Ләкин ул хәзерге дин гыйлемендәге «тәмуг» төшенчәсе белән бер үк нәрсә түгел. Үлеләр дөньясына кешеләр вафат булганнан соң киткәннәр. Өлкән яшькә җиткәч, «ата-бабаларга кушылу» яхшы дип саналган. («Яратылыш», 37:25; 42:38; «Зәбур», 6:6; «Ишагыйя», 38:18; «Яхәзкыл», 32:18.)

Фарисейлар

Гайсә Мәсих заманында яһүдиләрдә дини фиркаларның берсе. Фарисейлар Муса канунын һәм гасырлар дәвамында шуңа өстәлеп килгән кагыйдәләрне төгәл үтәүне алга сөргәннәр.

Фарсы

Бабил патшалыгы таркалганнан соң (б. э. к. 539 нче елда) шул җирләрдә үсеп-көчәеп киткән империя. Ул, Исраилне дә кертеп, Грециядән алып Мисырга һәм Үзәк Азиягә кадәр булган барлык җирләрне яулап алган. Кайвакыт аны Мадай-Фарсы империясе дип атаганнар, чөнки Мадай өлкәсе б. э. к. 550 нче елда Фарсы империясе составына кергән. («Эстер», 1:19; «Даниил», 6:8, 12, 15.)

Фатихалау

Аллаһының кемгәдер мәрхәмәт, нинди дә булса игелек күрсәтүе («Гыйбриләргә хат», 6:14) яки кемнеңдер икенче берәүгә Аллаһыдан мәрхәмәт, нинди дә булса игелек күрсәтүне соравы («Римлыларга хат», 12:14).

Фәрештә

Аллаһыга хезмәт итүче һәм кешеләргә ярдәм итүче рухи зат. Әлеге сүзнең төп мәгънәсе – «хәбәрче»; пәйда булганда, фәрештәләр, гадәттә, Аллаһыдан хәбәр алып килгәннәр.

Фиргавен

Борынгы Мисыр патшаларын шулай атаганнар.

Фойникә

Тәүрат һәм Инҗилдә телгә алынган борынгы патшалык хәзерге Ливан җирләрендә урнашкан булган. Сур белән Сидун патшалыкның иң зур шәһәрләреннән саналган.

Хаким (яһ. Адонай, гр. Кюриос)

Яһүд һәм грек телләрендә бу сүз «нәрсәнеңдер яки кемнеңдер хуҗасы» дигән мәгънәне аңлата. Элек хатын-кыз – үзенең иренә, хезмәтчеләр һәм коллар хуҗаларына шулай мөрәҗәгать иткәннәр. Бу сүз белән Аллаһыга мөрәҗәгать иткәндә, Аның кешелек дөньясына, бөтен матди һәм рухи дөньяга Хуҗа булуы аерып күрсәтелә. Инҗилдә Хаким сүзе Гайсә Мәсихкә карата еш кулланыла.

К. Раббы.

Хаклык / Хак булу (гр. дикайосуне)

1) Аллаһының һәрвакыт хаклы, гадел, тугры булуы («Римлыларга хат», 3:25-26; «II Петердән хат», 1:1);

2) кешенең Аллаһы белән дөрес мөнәсәбәттә булуы («II Тимутәйгә хат», 4:8). Хаклык, хак булу, тәкъвалык, аклау дигән сүзләрнең тамыры грек телендә бер үк.

К. Тәкъвалык, Аклау.

Хач

Гайсә Мәсих яшәгән чорда кешеләрне җәзалап үтерү өчен кулланылган җайланма; ул бер-берсенә турыпочмаклап кагылган ике бүрәнәдән гыйбарәт булган. Татарча аны шулай ук «тәре» дип тә атыйлар. Хачка кадаклану бик авыр һәм хурлыклы җәза саналган. Җәмгыять өчен куркыныч тудырган җинаятьчеләрне Рим хөкемчеләре, гадәттә, шундый төр җәзага тарта торган булган.

Хөкемдарлык таягы

Патшаның хакимлек көчен белдерә торган билге («Яратылыш», 49:10; «Эстер», 4:11; «Зәбур», 44:7; 59:9).

Хуҗа-Хаким

К. Хаким.

Һируд

1) Бөек Һируд: б. э. к. 37–4 нче елларда бөтен Фәләстин җире өстеннән идарә иткән Яһүдия патшасы. Гайсә Мәсих шул чорда туган.

2) Һируд Антипас, Бөек Һирудның угылы. Б. э. к. 4 нче елдан башлап б. э. 39 нчы елына кадәр Гәлиләя өлкәсенең идарәчесе.

3) Һируд Әгрип I, Бөек Һирудның оныгы. Б. э. 41–44 нче елларында Фәләстин җирендәге берничә өлкәнең идарәчесе. Тарихка ул мәсихчеләрне эзәрлекләүче буларак та кереп калган. («Рәсүлләр», 12:1-5.)

Һүссөп

Исраил руханилары пакьләү йоласын башкарганда һүссөп үләнен корбан малы канына яисә махсус әзерләнгән суга манып кеше яки әйбер өстенә сипкәннәр («Чыгыш», 12:22; «Саннар», 19:18; «Яхъя», 19:29; «Гыйбриләргә хат», 9:19).

Чатырлар бәйрәме (яһ. суккот)

Исраил халкының, кырык ел буена чүлдә йөреп (Мисыр коллыгыннан котылганнан соң, Кәнган җиренә юл тотканда), чатырларда яшәвенә багышланган әлеге бәйрәм көз башына туры килгән. Җиде көн дәвам иткән бәйрәм вакытында кешеләр агач ботакларыннан ясалган чатырларда яшәгән. («Левиләр», 23:33-36, 39-43; «Саннар», 29:12-34; «Канун», 16:13-15.)

Шайтан

К. Иблис.

Шакшы рух

К. Явыз рух.

Шаһитлык чатыры

К. Изге чатыр.

Шәһәр капкасы

Борынгы шәһәрләр, гадәттә, калын дивар белән уратып алынган булган. Капка янындагы ачык мәйдан төрле җыеннар, очрашулар, сәүдә өчен иң кулай урын саналган. («Рут», 4:1-12.)

Шәраб бүләге

Гадәттә, икмәк бүләге белән бергә китерелгән. Ул, Аллаһы йортындагы иртәнге һәм кичке корбаннарның, шулай ук тулаем яндыру һәм татулык корбаннарының бер өлеше буларак, Аллаһыга багышланган. Аны мәзбәх өстенә койганнар. («Чыгыш», 29:40-41; «Саннар», 28:7.)

Шефела

Тау итәге Шефела – Урта диңгез ярлары белән Яһүдә таулары арасындагы җирләр. Әлеге басманың кайбер урыннарында «үзән» дип бирелә. Элек Шефела сикомор урманнарына бай булган.

Шимбә көн

Яһүдиләрдә атнаның җиденче көне. Дөньяны яратканнан соң, Аллаһы шимбәне ял көне буларак махсус аерып куйган. Шуңа күрә бу көнне яһүдиләргә эшләү катгый тыела. («Яратылыш», 2:2-3; «Чыгыш», 20:8-11.)

Шөһрәт

К. Дан.

Эдом

1) Исхак пәйгамбәр углы Эсауның икенче исеме («Яратылыш», 25:30);

2) Эсау токымы, ягъни эдомиләр яшәгән, Үле диңгездән көньякта һәм көньяк-көнчыгышта урнашкан ил. Эдом җирләрен башкача Сәгыйрь дип тә атаганнар.

Эфод

1) Раббыга гыйбадәт кылганда баш рухани кия торган, затлы тукымадан тегелеп, күкрәкне һәм арканы каплап торган өс киеме («Чыгыш», 28:6; «Левиләр», 8:6-7);

2) гыйбадәт кылганда руханилар кия торган җитен өс киеме («I Патшалар», 22:18; «I Елъязма», 15:27).

Югары киңәшмә

Яһүдиләрнең Хөкем шурасы. Ул җитмеш кешедән: руханилардан, канун белгечләреннән, аксөякләрдән торган. Киңәшмәдә, башлыча, дини мәсьәләләр каралган. Әлеге оешма шулай ук Рим хакимияте алдында үз халкының вәкиле дә булган.

Явыз рух

Иблискә хезмәт итүче, аның ихтыярын башкаручы рухи зат (җен).

Яхшы хәбәр (гр. эуаггелион)

Гайсә Мәсих тараткан Яхшы хәбәр Аллаһы Патшалыгының якынлашып килүе турында. Гайсә Мәсих үледән терелеп күккә ашканнан соң рәсүлләр тараткан Яхшы хәбәрнең мәгънәсе: дөнья гөнаһлары өчен Гайсә Мәсих корбан ителгәннән соң Аңа иман китерүче барлык кешеләр Аллаһы белән татулаша. («Маттай», 4:23; «Рәсүлләр», 10:36.) Инҗил җыентыгын «Яхшы хәбәр» дип тә атыйлар; Маттай, Марк, Лүк, Яхъя бәян иткән «Яхшы хәбәр»ләр Гайсә Мәсихнең кылган гамәлләре, вәгазьләре, Аның җәза алуы, үлеме һәм яңадан терелүе турында сөйли.

Яһүд теле

«Иске Гаһед» китаплары, нигездә, борынгы яһүд (гыйбрани) телендә язылган. Яһүд һәм арамей телләре – кардәш телләр. Бабил коллыгы чорыннан (б. э. к. VI гасырдан) борынгы яһүд телен арамей теле кысрыклый башлаган. Гайсә Мәсих заманында яһүдиләр инде арамей телендә сөйләшкәннәр, ә борынгы яһүд теле Изге Язмалар теле буларак сакланган.

Яһүдә

1) Ягъкубның углы, унике ыруг башлыгының берсе (Давыт патша һәм Гайсә Мәсих – Яһүдә ыругыннан);

2) Яһүдә токымы, яһүдиләр яшәгән ил, Исраилнең Көньяк патшалыгы.

Яңа ай бәйрәме

Исраилиләрдә айның беренче көне. Кешеләр ял итә, гыйбадәт кыла, җыйнаулашып корбан китерә торган көн. («Саннар», 28:11-15.)

Яңа Гаһед

К. Инҗил.

Китапларның Тулы Һәм Кыскартылган Исемнәре

Китапларның тулы һәм кыскартылган исемнәре

Иске Гаһед

Яратылыш | Яратылыш
Чыгыш | Чыгыш
Левиләр | Левиләр
Саннар | Саннар
Канун | Канун
Нун углы Ешуа | Ешуа
Хөкемчеләр | Хөкемчеләр
Рут | Рут
Патшалар (беренче китап) | I Патшалар
Патшалар (икенче китап) | II Патшалар
Патшалар (өченче китап) | III Патшалар
Патшалар (дүртенче китап) | IV Патшалар
Елъязма (беренче китап) | I Елъязма
Елъязма (икенче китап) | II Елъязма
Эзра | Эзра
Нәхәмия | Нәхәмия
Эстер | Эстер
Әюб | Әюб
Зәбур | Зәбур
Сөләйман патшаның гыйбрәтле сүзләре | Гыйбрәтле сүзләр
Вәгазьче | Вәгазьче
Җырлар җыры | Җырлар җыры
Ишагыйя пәйгамбәр | Ишагыйя
Иремия пәйгамбәр | Иремия
Кайгы җыры | Кайгы җыры
Яхәзкыл пәйгамбәр | Яхәзкыл
Даниил пәйгамбәр | Даниил
Һошея пәйгамбәр | Һошея
Йоил пәйгамбәр | Йоил
Амос пәйгамбәр | Амос
Убадия пәйгамбәр | Убадия
Юныс пәйгамбәр | Юныс
Михә пәйгамбәр | Михә
Нахум пәйгамбәр | Нахум
Хабаккук пәйгамбәр | Хабаккук
Сефания пәйгамбәр | Сефания
Хәггәй пәйгамбәр | Хәггәй
Зәкәрия пәйгамбәр | Зәкәрия
Малахи пәйгамбәр | Малахи

Яңа Гаһед

Маттай бәян иткән Яхшы хәбәр | Маттай
Марк бәян иткән Яхшы хәбәр | Марк
Лүк бәян иткән Яхшы хәбәр | Лүк
Яхъя бәян иткән Яхшы хәбәр | Яхъя
Рәсүлләрнең эшләре | Рәсүлләр
Ягъкубтан хат | Ягъкубтан хат
Петердән беренче хат | I Петердән хат
Петердән икенче хат | II Петердән хат
Яхъядан беренче хат | I Яхъядан хат
Яхъядан икенче хат | II Яхъядан хат
Яхъядан өченче хат | III Яхъядан хат
Яһүдәдән хат | Яһүдәдән хат
Паулдан римлыларга хат | Римлыларга хат
Паулдан көринтлеләргә беренче хат | I Көринтлеләргә хат
Паулдан көринтлеләргә икенче хат | II Көринтлеләргә хат
Паулдан гәләтиялеләргә хат | Гәләтиялеләргә хат
Паулдан эфеслеләргә хат | Эфеслеләргә хат
Паулдан филиппуйлыларга хат | Филиппуйлыларга хат
Паулдан көлессәйлеләргә хат | Көлеcсәйлеләргә хат
Паулдан тессалуникәлеләргә беренче хат | I Тессалуникәлеләргә хат
Паулдан тессалуникәлеләргә икенче хат | II Тессалуникәлеләргә хат
Паулдан Тимутәйгә беренче хат | I Тимутәйгә хат
Паулдан Тимутәйгә икенче хат | II Тимутәйгә хат
Паулдан Титуска хат | Титуска хат
Паулдан Филимунга хат | Филимунга хат
Гыйбриләргә хат | Гыйбриләргә хат
Ачылыш | Ачылыш

Исраилнен Унике Тармагы

Изге Язманың Татар Телендә Нәшер Ителгән Өлешләре

Географик Карталар

Географик Карталар

1. Борынгы Шерык
2. Мисырдан Кәнганга
3. Исраил Ыругларының Биләмәләре

4. Шаул, Давыт Һәм Сөләйман Идарә Иткән Заманнарда Исраил Патшалыгы

5. Исраил Һәм Яһүдә Патшалыклары
6. Гайсә Мәсих Заманында Рим Империясе
7. Гайсә Мәсих Заманында Фәләстин Җире
8. Гайсә Мәсих Заманында Иерусалим Шәһәре

9. Гайсә Мәсих Заманында Иерусалим Шәһәрендәге Аллаһы Йортының Сызымы

10. Рәсүл Паулның Сәяхәте 1-2

11. Рәсүл Паулның Сәяхәте 3-4

12. Ачылыш Китабында Телгә Алынган Җиде Бердәмлек

Борынгы Шерык

Мисырдан Кәнганга

Исраил ыругларының биләмәләре

Шаул, Давыт һәм Сөләйман идарә иткән заманнарда Исраил патшалыгы

Исраил һәм Яһүдә патшалыклары

Гайсә Мәсих заманында Рим империясе

Гайсә Мәсих заманында Фәләстин җире

Гайсә Мәсих заманында Иерусалим шәһәре

Гайсә Мәсих заманында Иерусалим шәһәрендәге Аллаһы йортының сызымы

Рәсүл Паулның сәяхәте 1-2

Рәсүл Паулның сәяхәте 3-4

Ачылыш китабында телгә алынган җиде Бердәмлек

Table of Contents

Изге Язма

I Елъязма

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25
- 26
- 27
- 28
- 29

Сүзлек

Адәм Углы
Аклау
Аллаһы
Аллаһы Бәрәне
Аллаһы сандыгы
Аллаһыга таба борылу
Аллаһы йорты
Аллаһы Патшалыгы
Аллаһының изге кешесе
Арам
Арамей теле
Ата
Аширә
Ашторет
Ашшур
Әгрип
Бабил
Багал
Бердәмлек
Боерыклар сандыгы
Вакыт хисабы
Гаеп йолу корбаны
Гәлиләя
Гөнаһ
Гөнаһ йолу корбаны
Гөнаһ йолу көне
Грек теле
Гыйбадәтханә
Дан
Җинаять
Зәбур
Иблис
Изге
Изге Рух
Изге Рух белән сугарылу
Изге чатыр
Изге Язма
Икмәк бүләге
Илленче көн бәйрәме
Иман итүче
Иман итүчеләр бердәмлеге
Инҗил
Иске Гаһед
Исраил
Йолып алу
Йөзем изгеч
Кайгы киеме
Кайсар
Калкулык / Калку җир
Кальга
Камышлы диңгез
Канун
Канунчы / Канун белгече
Кәнган
Кәтип
Керубимнәр
Килданиләр
Килешү
Килешү сандыгы
Кирмән
Корбан
Коткаручы
Котылу бәйрәме
Кулларны кую
Кулъязма төргәге
Күкләр Патшалыгы
Ладан
Май сөртү
Мәаб
Мәзбәх
Мәрхәмәт
Мәсих
Мәсихчеләр
Мәҗүсиләр
Мирра
Очрашу чатыры
Өлкәннәр
Пакь, чиста булу (булмау)
Пәйгамбәрләр
Пелешет
Пелештиләр
Раббы
Раббы йорты
Раббының көне / Раббы көне
Рәсүл
Рим
Рухани
Саддукейлар
Самарея
Сикомор
Синай тавы
Сөннәткә утырту
Сөннәтсезләр
Стан
Суга чумдыру йоласы
Сугыш арбасы
Су җыю чокыры
Татулык корбаны
Тәкъвалык
Тәүбә итү
Тәүрат
Төргәк / Төргәкле китап
Төче күмәч бәйрәме
Тулаем яндыру корбаны
Туммим һәм Урим
Тупас тукыма
Ураза тоту
Урим һәм туммим / Урим
Үлеләр дөньясы / Үлеләр аймагы
Фарисейлар
Фарсы
Фатихалау
Фәрештә
Фиргавен
Фойникә
Хаким
Хаклык / Хак булу
Хач
Хөкемдарлык таягы
Хуҗа-Хаким
Һируд
Һүссөп
Чатырлар бәйрәме
Шайтан
Шакшы рух
Шаһитлык чатыры
Шәһәр капкасы
Шәраб бүләге
Шефела
Шимбә көн
Шөһрәт
Эдом
Эфод
Югары киңәшмә
Явыз рух
Яхшы хәбәр
Яһүд теле
Яһүдә
Яңа ай бәйрәме
Яңа Гаһед
Китапларның Тулы Һәм Кыскартылган Исемнәре
Исраилнен Унике Тармагы

Изге Язманың Татар Телендә Нәшер Ителгән Өлешләре

Географик Карталар

- Борынгы Шерык
- Мисырдан Кәнганга
- Исраил ыругларының биләмәләре

- Шаул, Давыт һәм Сөләйман идарә иткән заманнарда Исраил патшалыгы

- Исраил һәм Яһүдә патшалыклары
- Гайсә Мәсих заманында Рим империясе
- Гайсә Мәсих заманында Фәләстин җире
- Гайсә Мәсих заманында Иерусалим шәһәре

- Гайсә Мәсих заманында Иерусалим шәһәрендәге Аллаһы йортының сызымы

- Рәсүл Паулның сәяхәте 1-2

- Рәсүл Паулның сәяхәте 3-4

- Ачылыш китабында телгә алынган җиде Бердәмлек